Điều 189 Bộ luật hình sự 2015: Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới
Bình luận pháp lý Điều 189 BLHS 2015 về tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới, ngưỡng truy cứu và phân biệt với buôn lậu.
Điều 189. Tội vận chuyển trái phép hàng hóa, tiền tệ qua biên giới
1.[118] Người nào vận chuyển qua biên giới hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa hoặc ngược lại trái pháp luật hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 02 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 02 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 188, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
b) Vật phạm pháp là di vật, cổ vật.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 05 năm:
a) Có tổ chức;
b) Vật phạm pháp trị giá từ 300.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
c) Vật phạm pháp là bảo vật quốc gia;
d) Lợi dụng chức vụ, quyền hạn;
đ) Lợi dụng danh nghĩa cơ quan, tổ chức;
e) Phạm tội 02 lần trở lên;
g) Tái phạm nguy hiểm.
3.[119] Phạm tội trong trường hợp vật phạm pháp trị giá 500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 3.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.
4. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
5.[120] Pháp nhân thương mại phạm tội quy định tại Điều này, thì bị phạt như sau:
a) Thực hiện hành vi quy định tại khoản 1 Điều này với hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng; hàng hóa trị giá dưới 200.000.000 đồng nhưng là di vật, cổ vật; hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi quy định tại Điều này hoặc tại một trong các điều 188, 190, 191, 192, 193, 194, 195, 196 và 200 của Bộ luật này hoặc đã bị kết án về một trong các tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng;
b) Phạm tội thuộc một trong các trường hợp quy định tại các điểm a, b, c, e và g khoản 2 Điều này, thì bị phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng;
c) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại khoản 3 Điều này, thì bị phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn từ 06 tháng đến 03 năm;
d) Phạm tội thuộc trường hợp quy định tại Điều 79 của Bộ luật này, thì bị đình chỉ hoạt động vĩnh viễn;
đ) Pháp nhân thương mại còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực nhất định hoặc cấm huy động vốn từ 01 năm đến 03 năm.
Trọng tâm bảo vệ của Điều luật
Điều 189 nhằm kiểm soát chặt hoạt động lưu chuyển hàng hóa, tiền tệ và tài sản có giá trị đặc biệt qua biên giới, nơi Nhà nước cần bảo vệ trật tự quản lý ngoại thương, quản lý tiền tệ và an ninh kinh tế. Quy định này không xử lý mọi hành vi mang hàng qua biên giới, mà chỉ xử lý hành vi trái pháp luật và đạt ngưỡng định lượng hoặc có tình tiết luật định. Cách thiết kế theo các ngưỡng giá trị cho thấy nhà làm luật ưu tiên phân hóa trách nhiệm theo mức độ nguy hiểm thực tế của hành vi.
Dấu hiệu then chốt để áp dụng
Muốn cấu thành tội này, trước hết phải có hành vi vận chuyển qua biên giới Việt Nam hoặc từ khu phi thuế quan vào nội địa, hoặc ngược lại. Yếu tố trung tâm là việc dịch chuyển hàng hóa, tiền Việt Nam, ngoại tệ, kim khí quý, đá quý trái quy định của pháp luật; không đòi hỏi chủ thể trực tiếp thực hiện hành vi kinh doanh, mua bán hay tiêu thụ. Vì vậy, người thực hiện chỉ đóng vai trò “chở”, “mang”, “gửi”, “đưa” vật phạm pháp qua biên giới vẫn có thể bị xử lý nếu đủ dấu hiệu cấu thành.
Ngưỡng truy cứu và cách hiểu cần tránh
Không phải mọi vi phạm về vận chuyển qua biên giới đều tự động là tội phạm. Với khoản 1, hành vi chỉ bị truy cứu khi giá trị đạt từ 100 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng, hoặc dưới mức này nhưng thuộc trường hợp đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án chưa xóa án tích, hoặc vật phạm pháp là di vật, cổ vật. Với khoản 2 và khoản 3, mức độ nguy hiểm tăng theo giá trị và các tình tiết như có tổ chức, lợi dụng chức vụ, tái phạm nguy hiểm, hoặc vật phạm pháp là bảo vật quốc gia. Cách hiểu sai thường gặp là chỉ cần hàng hóa đi qua biên giới là đủ cấu thành; thực tế, phải đồng thời xem xét đúng đối tượng, đúng hành vi và đúng ngưỡng định lượng.
Phân biệt với tội buôn lậu
Điểm phân biệt quan trọng nhất là ở bản chất hành vi. Tội buôn lậu gắn với mục đích kinh doanh, trốn thuế hoặc đưa hàng hóa vào lưu thông trái phép; còn Điều 189 tập trung vào hành vi vận chuyển trái phép qua biên giới, dù chưa nhất thiết có mục đích tiêu thụ, mua bán. Trong thực tiễn, nếu hồ sơ không làm rõ vai trò của người thực hiện là người vận chuyển độc lập hay là người tổ chức buôn bán, việc định tội có thể bị nhầm lẫn giữa Điều 188 và Điều 189.
Hình phạt và ý nghĩa thực tiễn
Khung hình phạt của Điều 189 được chia khá rõ từ mức cơ bản đến mức rất nghiêm khắc, phản ánh nguyên tắc xử lý tăng dần theo giá trị vật phạm pháp và tính chất chuyên nghiệp, có tổ chức. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị áp dụng hình phạt bổ sung như phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định. Với pháp nhân thương mại, điều luật còn mở rộng trách nhiệm hình sự bằng các mức phạt tiền lớn và biện pháp đình chỉ hoạt động, cho thấy nhà làm luật nhắm tới cả hành vi tổ chức vận chuyển qua biên giới trong hoạt động doanh nghiệp.
Lưu ý khi áp dụng trong hồ sơ cụ thể
Khi xử lý vụ việc, cần làm rõ nguồn gốc, giá trị, tuyến vận chuyển, giấy phép liên quan và tình trạng pháp lý của vật phạm pháp. Việc định giá phải chính xác vì đây là căn cứ trực tiếp để xác định khung hình phạt. Đồng thời, cần kiểm tra kỹ tiền sử vi phạm hành chính, án tích và các tình tiết như di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia để tránh bỏ sót dấu hiệu định khung.