Điều 184 Bộ luật hình sự 2015: Tội loạn luân
Bình luận Điều 184 BLHS 2015 về tội loạn luân: dấu hiệu cấu thành, phạm vi áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 184. Tội loạn luân
Người nào giao cấu với người mà biết rõ người đó cùng dòng máu về trực hệ, là anh chị em cùng cha mẹ, anh chị em cùng cha khác mẹ hoặc cùng mẹ khác cha, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Ý nghĩa của quy định
Điều 184 thể hiện thái độ nghiêm khắc của pháp luật hình sự đối với hành vi xâm phạm trật tự hôn nhân và gia đình, đồng thời bảo vệ nền tảng đạo đức, huyết thống và sự ổn định của quan hệ gia đình. Nhà làm luật không chỉ nhắm tới hậu quả xã hội của hành vi mà còn loại trừ việc hợp pháp hóa quan hệ tình dục giữa những người có quan hệ huyết thống gần gũi.
Điểm đáng chú ý là điều luật chỉ áp dụng cho một nhóm quan hệ rất cụ thể: cùng dòng máu về trực hệ hoặc là anh chị em cùng cha mẹ, cùng cha khác mẹ, cùng mẹ khác cha. Vì vậy, không phải mọi quan hệ họ hàng đều rơi vào tội loạn luân; việc xác định đúng quan hệ là điều kiện đầu tiên để định tội.
Các dấu hiệu cần có để áp dụng
Để cấu thành tội phạm theo Điều 184, phải có hành vi giao cấu và người thực hiện phải biết rõ người còn lại thuộc nhóm quan hệ bị cấm. Đây là dấu hiệu chủ quan bắt buộc, cho thấy lỗi của người phạm tội là lỗi cố ý trực tiếp.
Điều luật không đặt ra yêu cầu phải có ép buộc hay bạo lực. Nói cách khác, nếu hành vi diễn ra hoàn toàn tự nguyện giữa các bên nhưng đáp ứng đúng quan hệ cấm và yếu tố nhận thức nói trên, vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Phân biệt với các tội danh khác
Trong thực tiễn, dễ nhầm lẫn tội loạn luân với các tội xâm hại tình dục. Nếu có hành vi giao cấu với người dưới độ tuổi luật hình sự bảo vệ, cơ quan tiến hành tố tụng phải ưu tiên xem xét tội danh tương ứng về xâm hại tình dục, không chỉ dừng ở Điều 184. Khi có dấu hiệu dùng vũ lực, đe dọa hoặc cưỡng ép, yếu tố loạn luân không làm “nhẹ” đi bản chất xâm hại của hành vi.
Vì vậy, Điều 184 thường được áp dụng trong trường hợp hành vi thuận tình, nhưng quan hệ giữa các bên đã bị pháp luật cấm tuyệt đối. Đây là điểm nhiều người hiểu sai khi cho rằng chỉ cần “hai bên đồng ý” thì không còn trách nhiệm hình sự.
Lưu ý khi áp dụng thực tế
Cần chứng minh đồng thời cả hai yếu tố: quan hệ huyết thống thuộc nhóm cấm và nhận thức rõ của người thực hiện về quan hệ đó. Nếu không làm rõ được yếu tố “biết rõ”, việc định tội sẽ thiếu căn cứ.
Điều 184 hiện có khung hình phạt duy nhất là tù từ 01 năm đến 05 năm, nên khi lượng hình, tòa án sẽ tập trung vào tính chất quan hệ, mức độ chủ động và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ cụ thể. Trong thực tế, sai sót thường nằm ở việc xác định nhầm quan hệ trực hệ hoặc mở rộng tùy tiện phạm vi áp dụng của điều luật.