Điều 178 Bộ luật hình sự 2015: Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản
Bình luận Điều 178 BLHS 2015: dấu hiệu cấu thành, ngưỡng thiệt hại, khung hình phạt và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 178. Tội hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản
1.[109] Người nào hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác trị giá từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về một trong các hành vi quy định tại Điều này mà còn vi phạm;
b) Đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
c) Gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội;
d) Tài sản là phương tiện kiếm sống chính của người bị hại và gia đình họ;
đ) Tài sản là di vật, cổ vật.
2.[110] Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm:
a) Có tổ chức;
b) Gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng;
c) Tài sản là bảo vật quốc gia;
d) Dùng chất nguy hiểm về cháy, nổ hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác;
đ) Để che giấu tội phạm khác;
e) Vì lý do công vụ của người bị hại;
g) Tái phạm nguy hiểm.
3.[111] Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá từ 200.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 10 năm.
4.[112] Phạm tội gây thiệt hại cho tài sản trị giá 500.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tù từ 10 năm đến 20 năm.
5. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.
Ý nghĩa của quy định
Điều 178 thể hiện quan điểm bảo vệ quyền sở hữu bằng chế tài hình sự đối với hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác. Luật không chỉ nhìn vào giá trị tài sản bị thiệt hại, mà còn đánh giá tính chất nguy hiểm của hành vi và bối cảnh xảy ra thiệt hại. Vì vậy, đây không phải là điều luật xử lý mọi vụ làm hư hỏng tài sản, mà chỉ áp dụng khi hành vi đã vượt ngưỡng hình sự.
Điểm mấu chốt khi áp dụng
Dấu hiệu trung tâm là phải có hành vi cố ý và thiệt hại cho tài sản của người khác. Cơ quan tiến hành tố tụng phải xác định đúng mức thiệt hại bằng chứng cứ định giá, vì đây là căn cứ để phân hóa trách nhiệm hình sự giữa các khoản của Điều 178. Nếu thiệt hại dưới ngưỡng 2.000.000 đồng thì chỉ bị truy cứu khi có các tình tiết luật định như đã bị xử phạt hành chính, đã bị kết án chưa được xóa án tích, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh trật tự, tài sản là phương tiện kiếm sống chính, di vật hoặc cổ vật.
Phân biệt hủy hoại và làm hư hỏng
Hủy hoại là làm tài sản mất hẳn giá trị sử dụng hoặc bị tiêu hủy hoàn toàn; còn cố ý làm hư hỏng là làm tài sản bị giảm giá trị, giảm công năng nhưng vẫn có khả năng sửa chữa, khôi phục. Việc phân biệt này quan trọng về mặt nhận thức hành vi, nhưng trong Điều 178 hai dạng đều được xử lý chung vì cùng xâm phạm quyền sở hữu. Thực tiễn thường nhầm lẫn giữa “làm hư hỏng nhẹ” và “chưa đủ cấu thành tội phạm”; thực tế, nếu có đủ điều kiện về giá trị hoặc tình tiết định tội thì vẫn bị truy cứu hình sự.
Các khung hình phạt cần chú ý
Khoản 1 áp dụng cho thiệt hại từ 2.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng có tình tiết luật định. Khoản 2 nâng khung khi có tổ chức, dùng chất nguy hiểm về cháy nổ, che giấu tội phạm khác, vì lý do công vụ của bị hại, tái phạm nguy hiểm, hoặc thiệt hại từ 50.000.000 đồng đến dưới 200.000.000 đồng. Khoản 3 và khoản 4 chủ yếu dựa vào mức thiệt hại lớn, thể hiện mức độ nguy hiểm tăng dần theo hậu quả vật chất.
Lưu ý thực tiễn
Không nên chỉ nhìn vào hành vi phá hoại để kết luận tội danh mà phải chứng minh được lỗi cố ý và mối liên hệ giữa hành vi với thiệt hại thực tế. Tranh chấp về bồi thường dân sự không tự động trở thành vụ án hình sự nếu chưa đủ dấu hiệu của Điều 178. Khi tài sản là phương tiện kiếm sống chính, di vật, cổ vật hoặc bảo vật quốc gia, luật bảo vệ ở mức nghiêm hơn vì giá trị xã hội của tài sản không chỉ nằm ở tiền.
Hiểu đúng để áp dụng đúng
Điểm cần tránh là đồng nhất mọi hành vi làm hỏng tài sản với tội phạm. Điều 178 chỉ được kích hoạt khi có đủ yếu tố định tội, định lượng hoặc tình tiết đặc biệt mà luật liệt kê rõ ràng. Đây là điều luật có ranh giới áp dụng khá chặt, nên việc định giá tài sản và đánh giá tính chất hành vi là hai khâu quyết định.