Điều 15 Bộ luật hình sự 2015: Phạm tội chưa đạt

Ý nghĩa của quy định

Điều 15 thể hiện quan điểm xử lý nghiêm người đã cố ý thực hiện tội phạm nhưng bị ngăn chặn hoặc thất bại do yếu tố bên ngoài, chứ không phải do tự ý dừng lại. Quy định này nhằm bảo vệ sớm trật tự, an toàn xã hội, vì nguy cơ xâm hại đã được bộc lộ rõ qua hành vi thực hiện tội phạm. Đây là cơ sở để phân biệt với các trường hợp mới dừng ở chuẩn bị phạm tội hoặc chấm dứt hành vi do tự ý.

Điểm mấu chốt khi áp dụng

Muốn xác định phạm tội chưa đạt, trước hết phải có lỗi cố ý; tội phạm vô ý không đặt ra giai đoạn này. Tiếp đó, người phạm tội đã bước vào giai đoạn thực hiện hành vi hướng tới tội phạm, nhưng chưa hoàn thành đến cùng. Việc không hoàn thành phải do nguyên nhân ngoài ý muốn như bị phát hiện, bị ngăn chặn, nạn nhân chống cự, phương tiện không phát huy tác dụng hoặc hoàn cảnh khách quan làm mục đích phạm tội không đạt được.

Các dấu hiệu cần chứng minh

• Có ý định phạm tội rõ ràng và đã chuyển từ ý định sang hành vi thực hiện.
• Hành vi chưa hoàn tất toàn bộ dấu hiệu của tội phạm dự định thực hiện.
• Sự không hoàn thành xuất phát từ nguyên nhân khách quan, không phải tự ý từ bỏ.

Những nhầm lẫn thường gặp

Nhầm lẫn phổ biến nhất là đồng nhất phạm tội chưa đạt với chuẩn bị phạm tội. Hai giai đoạn này khác nhau ở chỗ phạm tội chưa đạt đã có hành vi thực hiện trực tiếp, còn chuẩn bị mới dừng ở tạo điều kiện cho việc phạm tội. Cũng cần phân biệt với trường hợp người phạm tội tự ý chấm dứt hành vi; khi đó không thuộc phạm tội chưa đạt theo tinh thần của Điều 15.

Giá trị thực tiễn khi định tội và lượng hình

Điều 15 không làm mất trách nhiệm hình sự, nhưng là căn cứ để định tội danh đúng giai đoạn và áp dụng mức hình phạt phù hợp hơn so với tội phạm hoàn thành. Khi xem xét vụ việc, cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ tội danh dự định thực hiện, mức độ hành vi đã thực hiện và nguyên nhân khiến tội phạm không hoàn thành. Đây là điểm then chốt để tránh hoặc quá rộng tay, hoặc bỏ lọt hành vi nguy hiểm đã bước sang giai đoạn thực hiện.