Điều 135 Bộ luật hình sự 2015: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
Bình luận Điều 135 BLHS 2015 về tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh, điều kiện áp dụng và lỗi thường gặp.
Điều 135. Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh
1. Người nào cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 31% đến 60% trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh do hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với người đó hoặc đối với người thân thích của người đó, thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
2. Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:
a) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tỷ lệ tổn thương cơ thể của mỗi người 31% trở lên[44];
b) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên hoặc dẫn đến chết người.
Trọng tâm của điều luật
Điều 135 đặt ra một cơ chế xử lý riêng cho trường hợp người phạm tội không hành động trong trạng thái bình tĩnh, có chuẩn bị, mà bộc phát do bị kích động mạnh bởi hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân. Chính yếu tố tâm lý đặc biệt này làm cho tội danh có tính chất nhẹ hơn so với tội cố ý gây thương tích thông thường, nhưng vẫn bảo đảm xử lý hình sự khi hậu quả đạt ngưỡng luật định.
Quy định này thể hiện quan điểm phân hóa trách nhiệm hình sự: cùng là hành vi xâm phạm sức khỏe, nhưng mức độ trách nhiệm phải tính đến nguyên nhân phát sinh, hoàn cảnh và khả năng tự kiểm soát của người thực hiện. Vì vậy, điều luật không bảo vệ người có hành vi bạo lực, mà chỉ ghi nhận rằng phản ứng trong trạng thái kích động mạnh được đánh giá khác với hành vi cố ý thuần túy.
Điều kiện để áp dụng
Để kích hoạt Điều 135, cần đồng thời có ba nhóm yếu tố: có hành vi cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại sức khỏe; tỷ lệ tổn thương cơ thể đạt ngưỡng luật định; và quan trọng nhất là trạng thái tinh thần bị kích động mạnh phải xuất phát từ hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân đối với chính người phạm tội hoặc người thân thích của họ. Thiếu một trong các yếu tố này thì không áp dụng Điều 135.
Ở khoản 1, tỷ lệ tổn thương cơ thể phải từ 31% đến 60%. Khi tỷ lệ từ 61% trở lên, hoặc dẫn đến chết người, hoặc gây thương tích cho từ 02 người trở lên mà mỗi người đều từ 31% trở lên, trách nhiệm hình sự chuyển sang khoản 2 với khung hình phạt nghiêm khắc hơn.
Những điểm dễ nhầm
Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ “bị tức giận” hoặc “bị xúc phạm” thì tự động được coi là trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Trên thực tế, điều luật đòi hỏi hành vi của nạn nhân phải là trái pháp luật nghiêm trọng, và mức độ kích động phải đủ mạnh để làm suy giảm khả năng tự kiềm chế tại thời điểm thực hiện hành vi.
Một nhầm lẫn khác là chỉ nhìn vào hậu quả thương tích mà bỏ qua nguyên nhân dẫn đến hành vi. Điều 135 không dùng cho mọi vụ đánh nhau sau mâu thuẫn; nếu có sự chuẩn bị, trả thù, hoặc phản ứng không gắn với hành vi trái pháp luật nghiêm trọng của nạn nhân, việc áp dụng tội danh này sẽ không phù hợp.
Lưu ý khi áp dụng thực tế
Trong thực tiễn, việc chứng minh trạng thái kích động mạnh thường là điểm quyết định. Cơ quan tiến hành tố tụng phải làm rõ diễn biến trước đó, hành vi của nạn nhân, mức độ tác động tâm lý và thời điểm phát sinh hành vi gây thương tích.
Cũng cần phân biệt Điều 135 với các tội danh có cùng dấu hiệu “trạng thái tinh thần bị kích động mạnh”, đặc biệt là tội giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh. Việc phân biệt dựa không chỉ vào hậu quả, mà còn vào bản chất hành vi khách quan, ý thức chủ quan và ngưỡng hậu quả luật định.