Điều 124 Bộ luật hình sự 2015: Tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ

Ý nghĩa của điều luật

Điều 124 Bộ luật Hình sự 2015 thể hiện cách tiếp cận nhân đạo nhưng nghiêm khắc của pháp luật hình sự đối với hành vi xâm hại tính mạng trẻ mới đẻ. Nhà làm luật không xem đây là trường hợp giết người thông thường, mà đặt trong bối cảnh đặc thù của người mẹ sau sinh, khi có thể chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt.

Điểm đáng chú ý là điều luật chỉ áp dụng khi có đủ yếu tố đặc thù về chủ thể, độ tuổi của đứa trẻ và nguyên nhân dẫn đến hành vi. Vì vậy, đây không phải là quy định để “giảm nhẹ chung” cho mọi hành vi xâm hại trẻ sơ sinh, mà là một cấu thành riêng có phạm vi áp dụng hẹp.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Thứ nhất, chủ thể của tội phạm chỉ là người mẹ. Nếu người thực hiện hành vi không phải mẹ đẻ của đứa trẻ, hành vi sẽ không thuộc Điều 124 mà phải xem xét theo các tội danh khác tương ứng, đặc biệt là tội giết người theo Điều 123 Bộ luật Hình sự 2015.

Thứ hai, đối tượng bị xâm hại phải là con do chính người mẹ sinh ra trong 07 ngày tuổi. Mốc 07 ngày là giới hạn pháp lý quan trọng, không được suy diễn mở rộng sang các trường hợp trẻ lớn hơn dù còn rất nhỏ.

Thứ ba, hành vi phải phát sinh do ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng lạc hậu hoặc trong hoàn cảnh khách quan đặc biệt. Đây là dấu hiệu cốt lõi để phân biệt với hành vi cố ý tước đoạt tính mạng trẻ em trong điều kiện bình thường.

Phân biệt hai hành vi trong Điều 124

Khoản 1 điều chỉnh trường hợp người mẹ trực tiếp giết con mới đẻ. Đây là hành vi nguy hiểm hơn nên khung hình phạt cao hơn, từ 06 tháng đến 03 năm tù.

Khoản 2 điều chỉnh trường hợp người mẹ vứt bỏ con mới đẻ nhưng hậu quả là đứa trẻ chết. Ở đây, hậu quả chết người là dấu hiệu bắt buộc để truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu đứa trẻ không chết thì chưa đủ căn cứ cấu thành tội phạm theo khoản này.

Sự tách bạch này cho thấy nhà làm luật phân hóa trách nhiệm theo mức độ trực tiếp của hành vi và hậu quả xảy ra, thay vì gom chung mọi hành vi bỏ mặc trẻ sơ sinh vào cùng một khung xử lý.

Những nhầm lẫn thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ giết trẻ sơ sinh dưới 07 ngày tuổi thì luôn áp dụng Điều 124. Thực tế, nếu không phải người mẹ hoặc không có yếu tố tư tưởng lạc hậu, hoàn cảnh khách quan đặc biệt, hành vi có thể bị xem xét theo tội giết người.

Nhầm lẫn thứ hai là coi mọi hành vi vứt bỏ con mới đẻ đều đã cấu thành tội phạm. Điều luật này chỉ xử lý khi việc vứt bỏ dẫn đến chết người; còn nếu hậu quả chưa xảy ra, cần đánh giá theo quy định khác và toàn bộ tình tiết cụ thể của vụ việc.

Nhầm lẫn thứ ba là hiểu “07 ngày tuổi” theo nghĩa linh hoạt. Đây là giới hạn pháp lý cụ thể, cần xác định chính xác tuổi của trẻ tại thời điểm thực hiện hành vi.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 124, cơ quan tiến hành tố tụng thường phải làm rõ đồng thời ba nhóm vấn đề: quan hệ mẹ con, độ tuổi của trẻ và trạng thái, hoàn cảnh dẫn đến hành vi. Thiếu một trong các yếu tố này thì không thể máy móc áp dụng điều luật.

Trong thực tiễn, điều luật này có ý nghĩa lớn ở chỗ bảo đảm xử lý hình sự đúng bản chất vụ việc, tránh đồng nhất mọi trường hợp xâm hại trẻ sơ sinh với tội giết người thông thường. Tuy nhiên, phạm vi áp dụng hẹp nên việc đánh giá chứng cứ về hoàn cảnh đặc biệt và hậu quả chết người phải đặc biệt chặt chẽ.

Trọng tâm áp dụng

• Chỉ áp dụng cho người mẹ.
• Chỉ áp dụng với con do mình đẻ ra trong 07 ngày tuổi.
• Phải có yếu tố tư tưởng lạc hậu hoặc hoàn cảnh khách quan đặc biệt.
• Khoản 2 đòi hỏi hậu quả đứa trẻ chết.