Điều 120 Bộ luật hình sự 2015: Tội tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân
Bình luận ngắn gọn Điều 120 BLHS 2015: dấu hiệu định tội, mục đích chống chính quyền và lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 120. Tội tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân
1. Người nào tổ chức, cưỡng ép, xúi giục người khác trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 15 năm.
2. Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân.
3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm của điều luật
Điều 120 Bộ luật Hình sự 2015 bảo vệ trực tiếp an ninh chính trị và sự ổn định của chính quyền nhân dân. Nhà làm luật không xử lý mọi hành vi xuất cảnh trái phép hay ở lại nước ngoài trái quy định, mà chỉ đặt ra trách nhiệm hình sự khi hành vi đó gắn với mục đích chống chính quyền nhân dân. Vì vậy, yếu tố mục đích là dấu hiệu định tội có tính quyết định.
Các dấu hiệu cần có để áp dụng
Để cấu thành tội này, phải có hành vi tổ chức, cưỡng ép hoặc xúi giục người khác trốn đi nước ngoài hoặc trốn ở lại nước ngoài. Đây là các hành vi tác động vào ý chí của người khác hoặc tạo điều kiện, sắp đặt cho việc trốn đi, trốn ở lại, chứ không chỉ là hành vi tự ý của chính người đó. Nếu thiếu yếu tố lôi kéo, ép buộc hoặc tổ chức, điều luật này không được kích hoạt chỉ vì có việc xuất cảnh, lưu trú bất hợp pháp.
Yếu tố thứ hai là mục đích chống chính quyền nhân dân. Đây là điểm làm cho tội danh này khác với các vi phạm hành chính, vi phạm quản lý xuất nhập cảnh, hoặc các quan hệ dân sự, lao động, di trú thông thường. Khi chứng minh mục đích, cơ quan tiến hành tố tụng phải dựa vào toàn bộ bối cảnh, phương thức, lời nói, tài liệu, liên hệ và định hướng hành vi của người phạm tội.
Điểm cần tránh hiểu nhầm
Không phải mọi trường hợp đưa người khác ra nước ngoài, giúp họ trốn ở lại nước ngoài, hay che giấu việc cư trú bất hợp pháp đều là tội phạm theo Điều 120. Nếu mục đích là kinh tế, học tập, lao động, cư trú hoặc tránh nghĩa vụ dân sự thông thường thì không thỏa mãn dấu hiệu đặc biệt của điều luật này. Ngược lại, chỉ cần có hành vi tổ chức, cưỡng ép, xúi giục với mục đích chống chính quyền nhân dân thì tội danh đã được đặt ra, dù hành vi chưa đạt kết quả cuối cùng.
Khung hình phạt và ý nghĩa thực tiễn
Điều luật áp dụng khung hình phạt rất nặng: từ 05 năm đến 15 năm tù ở khoản 1; từ 12 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân nếu đặc biệt nghiêm trọng; và từ 01 năm đến 05 năm tù đối với hành vi chuẩn bị phạm tội. Việc hình sự hóa cả giai đoạn chuẩn bị cho thấy nhà làm luật coi đây là hành vi đặc biệt nguy hiểm cho an ninh quốc gia, cần ngăn chặn từ sớm. Khi áp dụng, cần đặc biệt phân biệt giữa chuẩn bị phạm tội và phạm tội hoàn thành để xác định đúng khung xử lý.
Lưu ý khi áp dụng vào tình huống cụ thể
Trong thực tiễn, trọng điểm chứng minh thường nằm ở hai vấn đề: ai là người chủ mưu, tổ chức, cưỡng ép hoặc xúi giục; và mục đích chính trị được thể hiện ra sao. Nếu chỉ có tài liệu, quan hệ, lời hứa hỗ trợ di chuyển hoặc lưu trú mà không chứng minh được ý chí chống chính quyền nhân dân, việc áp dụng Điều 120 sẽ không vững. Do đó, điều luật này đòi hỏi đánh giá tổng hợp, chặt chẽ, tránh đồng nhất mọi hành vi liên quan đến xuất cảnh hoặc ở lại nước ngoài với tội xâm phạm an ninh quốc gia.