Điều 118 Bộ luật hình sự 2015: Tội phá rối an ninh
Bình luận pháp lý Điều 118 Bộ luật Hình sự 2015: dấu hiệu cấu thành, mục đích chống chính quyền và điểm cần phân biệt khi áp dụng.
Điều 118. Tội phá rối an ninh
1. Người nào nhằm chống chính quyền nhân dân mà kích động, lôi kéo, tụ tập nhiều người phá rối an ninh, chống người thi hành công vụ, cản trở hoạt động của cơ quan, tổ chức, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 112 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 15 năm.
2. Người đồng phạm khác, thì bị phạt tù từ 02 năm đến 07 năm.
3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
Trọng tâm của điều luật
Điều 118 được xây dựng để bảo vệ trực tiếp an ninh quốc gia và sự hoạt động bình thường của bộ máy nhà nước, tổ chức. Nhà làm luật không chỉ nhắm vào người trực tiếp tham gia gây rối, mà còn xử lý cả người có vai trò kích động, lôi kéo, tổ chức, vì đây là mắt xích tạo ra nguy cơ lan rộng và mất kiểm soát trong thực tế.
Vì vậy, dấu hiệu quyết định không phải chỉ là hành vi gây mất trật tự, mà là mục đích nhằm chống chính quyền nhân dân. Nếu thiếu yếu tố mục đích này, việc định tội theo Điều 118 không đặt ra một cách máy móc.
Các dấu hiệu cần nắm khi áp dụng
Muốn áp dụng Điều 118, cần làm rõ đồng thời hai nhóm dấu hiệu: hành vi khách quan và mục đích chủ quan. Hành vi được liệt kê khá cụ thể, gồm kích động, lôi kéo, tụ tập nhiều người để phá rối an ninh, chống người thi hành công vụ, hoặc cản trở hoạt động của cơ quan, tổ chức. Đây là tội có tính tổ chức, thường thể hiện qua việc tập hợp đám đông để tạo sức ép hoặc làm tê liệt hoạt động bình thường.
Mặt chủ quan của tội phạm đòi hỏi người thực hiện hành vi có ý chí hướng tới việc chống chính quyền nhân dân. Đây là điểm ranh giới quan trọng nhất để phân biệt với các hành vi tụ tập đông người vi phạm trật tự công cộng, gây rối, hoặc cản trở hoạt động hành chính thông thường.
Phân hóa trách nhiệm hình sự
Điều luật phân hóa rõ theo vai trò và giai đoạn thực hiện tội phạm. Người trực tiếp kích động, lôi kéo, tụ tập nhiều người bị xử lý nặng hơn; đồng phạm khác chịu mức hình phạt thấp hơn; người mới ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội cũng đã bị truy cứu. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật coi đây là tội phạm nguy hiểm, cần ngăn chặn sớm từ khâu tổ chức và chuẩn bị.
Trong thực tiễn, không nên hiểu rằng chỉ người “cầm đầu” mới bị xử lý. Bất kỳ người nào tham gia với vai trò đồng phạm, nếu có sự thống nhất ý chí và cùng hướng đến mục đích chống chính quyền nhân dân, đều có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo khoản tương ứng.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất mọi hành vi tụ tập đông người, gây rối hoặc chống người thi hành công vụ với tội phá rối an ninh. Thực tế, Điều 118 chỉ được áp dụng khi có yếu tố mục đích chống chính quyền nhân dân; nếu không có yếu tố này, cần xem xét các tội danh hoặc vi phạm khác phù hợp hơn.
Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng chỉ hành vi đã gây hậu quả nghiêm trọng mới cấu thành tội phạm. Với Điều 118, trọng tâm là hành vi và mục đích, nên việc tổ chức, kích động, lôi kéo đám đông đã có thể làm phát sinh trách nhiệm hình sự mà không cần chờ hậu quả đặc biệt lớn xảy ra.
Lưu ý khi đối chiếu với Điều 112
Khoản 1 Điều 118 đặt ra ngoại lệ rất quan trọng: nếu hành vi đã thuộc trường hợp quy định tại Điều 112 Bộ luật Hình sự 2015 thì không xử lý theo Điều 118. Khi đánh giá vụ việc, cần rà soát kỹ tính chất hành vi, mức độ tổ chức, phương thức thực hiện và mục tiêu hướng tới để tránh định tội chồng lấn.
Trong áp dụng thực tiễn, việc chứng minh mục đích chống chính quyền nhân dân phải dựa vào toàn bộ diễn biến khách quan của vụ việc, không chỉ dựa vào lời khai riêng lẻ. Các dấu hiệu như khẩu hiệu, tài liệu, lời kêu gọi, cách thức tổ chức, đối tượng lôi kéo và mục tiêu thực tế của đám đông đều là căn cứ quan trọng để định tội.