Điều 117 Bộ luật hình sự 2015: Tội làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Ý nghĩa của điều luật

Điều 117 thuộc nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, nên trọng tâm không nằm ở việc thông tin có “gây chú ý” hay “gây tranh cãi” hay không, mà ở việc hành vi đó được thực hiện nhằm chống Nhà nước. Điểm cốt lõi của điều luật là bảo vệ nền tảng chính trị, trật tự an ninh và sự ổn định xã hội trước các hành vi truyền bá nội dung chống đối có tổ chức hoặc có định hướng rõ ràng. So với cách diễn đạt cũ, điều luật mở rộng phạm vi từ “tuyên truyền” sang cả làm, tàng trữ, phát tán, qua đó bao quát cả khâu chuẩn bị và lưu giữ công cụ, phương tiện phục vụ việc phạm tội.

Yếu tố cần có để áp dụng

Để kích hoạt Điều 117, phải có đồng thời hai nhóm dấu hiệu: hành vi và mục đích. Hành vi được luật liệt kê khá cụ thể, gồm làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm; còn nội dung phải thuộc một trong các dạng xuyên tạc, phỉ báng chính quyền nhân dân, bịa đặt gây hoang mang trong nhân dân hoặc gây chiến tranh tâm lý theo khoản 1 Điều 117 Bộ luật Hình sự 2015. Nếu không chứng minh được mục đích chống Nhà nước, việc chỉ có nội dung sai sự thật, quan điểm gay gắt hoặc phê phán chính sách chưa đủ để tự động chuyển hóa thành tội danh này.

Điểm cần lưu ý khi áp dụng

Trong thực tiễn, lỗi thường gặp là đồng nhất mọi nội dung trái chiều với hành vi phạm tội. Cần phân biệt rõ giữa quyền bày tỏ ý kiến, phản biện chính sách, đưa tin chưa được kiểm chứng và hành vi có chủ đích nhằm xuyên tạc, bịa đặt, kích động chống đối. Điều luật này đòi hỏi đánh giá toàn diện bối cảnh, nội dung, phương thức truyền bá, phạm vi ảnh hưởng và dấu hiệu chủ quan của người thực hiện; đây là cơ sở để phân định giữa hành vi vi phạm thông thường và tội phạm an ninh quốc gia.

Khung hình phạt và mức độ nghiêm khắc

Khoản 1 Điều 117 đặt mức phạt tù từ 05 năm đến 12 năm cho trường hợp cơ bản; khoản 2 tăng lên 10 năm đến 20 năm nếu phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng; khoản 3 còn xử lý cả người chuẩn bị phạm tội với mức 01 năm đến 05 năm tù. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật xử lý rất sớm, rất nặng đối với hành vi có nguy cơ xâm hại an ninh quốc gia. Khi nghiên cứu hoặc áp dụng, cần đặc biệt chú ý đến ranh giới giữa “chuẩn bị phạm tội” và các hoạt động chưa đủ căn cứ cấu thành tội phạm.

Hiểu đúng bản chất

Điều 117 không nhắm vào mọi ý kiến phê bình, mà hướng tới hành vi truyền bá nội dung chống đối có mục đích rõ rệt. Vì vậy, yếu tố quyết định không chỉ là câu chữ của tài liệu, mà còn là mục đích sử dụng, cách thức phát tán và bối cảnh thực hiện. Đây là điều luật cần được đọc cùng với yêu cầu chứng minh lỗi cố ý trực tiếp và mục đích chống Nhà nước khi đánh giá trách nhiệm hình sự.