Điều 115 Bộ luật hình sự 2015: Tội phá hoại việc thực hiện các chính sách kinh tế - xã hội

Trọng tâm áp dụng

Điểm quyết định của Điều 115 là mục đích chống chính quyền nhân dân. Nếu thiếu yếu tố này, hành vi cản trở, không chấp hành hoặc làm sai lệch việc thực hiện chính sách kinh tế - xã hội chưa đủ căn cứ để định tội theo điều luật này.

Vì vậy, khi xem xét một tình huống cụ thể, không chỉ nhìn vào hậu quả hoặc mức độ gây khó khăn cho việc thực hiện chính sách, mà phải làm rõ ý chí chủ quan của người thực hiện. Đây là dấu hiệu ranh giới giữa tội phạm xâm phạm an ninh quốc gia với các vi phạm pháp luật khác trong lĩnh vực quản lý kinh tế - xã hội.

Ý nghĩa lập pháp

Điều luật thể hiện quan điểm xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng chính sách kinh tế - xã hội để phá hoại nền tảng quản lý của Nhà nước. Nhà làm luật không coi đây là hành vi vi phạm thông thường, mà đặt trong nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia vì tác động của nó không dừng ở thiệt hại kinh tế hay xã hội đơn lẻ.

Việc quy định cả trường hợp chuẩn bị phạm tội cho thấy yêu cầu phòng ngừa sớm. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong thực tiễn, nơi các hành vi tổ chức, bàn bạc, chuẩn bị phương tiện hoặc điều kiện thực hiện có thể là bước đầu của một chiến dịch phá hoại có tính hệ thống.

Các dấu hiệu cần có

Để áp dụng Điều 115, cần xác định đồng thời hành vi khách quan phá hoại việc thực hiện chính sách kinh tế - xã hội và mục đích chống chính quyền nhân dân. Hành vi có thể biểu hiện bằng việc cản trở, không chấp hành, thi hành sai lệch hoặc làm cho chính sách bị đình trệ, vô hiệu hóa trong thực tế.

Trong thực tiễn, việc chứng minh yếu tố chủ quan thường là khâu khó nhất. Cơ quan tiến hành tố tụng phải dựa vào toàn bộ bối cảnh, tài liệu, lời khai, phương thức thực hiện và hậu quả để kết luận người phạm tội hành động vì mục đích chống chính quyền, chứ không chỉ vì động cơ cá nhân, lợi ích kinh tế hay mâu thuẫn hành chính.

Những hiểu nhầm thường gặp

Một hiểu nhầm phổ biến là cho rằng cứ làm chậm, gây khó khăn hoặc không thực hiện chính sách là đương nhiên cấu thành tội này. Cách hiểu đó không đúng, vì Điều 115 đòi hỏi thêm yếu tố mục đích chính trị đặc biệt.

Hiểu nhầm thứ hai là đồng nhất Điều 115 với mọi hành vi vi phạm trong quản lý kinh tế - xã hội. Trên thực tế, phần lớn các sai phạm trong lĩnh vực này sẽ được xử lý bằng quy định hành chính, kỷ luật hoặc các tội danh khác nếu có đủ dấu hiệu pháp lý tương ứng.

Lưu ý khi áp dụng

Khi đối chiếu tình huống thực tế, cần tách bạch rõ giữa hành vi vi phạm chính sách và ý đồ chống chính quyền nhân dân. Nếu không chứng minh được mục đích đặc thù này, việc áp dụng Điều 115 sẽ không vững chắc về mặt pháp lý.

Đối với trường hợp chuẩn bị phạm tội, cần xác định rõ các hành vi chuẩn bị đã vượt qua mức suy nghĩ, bàn bạc thông thường và đã thể hiện sự chuẩn bị thực tế cho việc phá hoại. Đây là căn cứ quan trọng để tránh mở rộng trách nhiệm hình sự một cách không cần thiết.