Điều 114 Bộ luật hình sự 2015: Tội phá hoại cơ sở vật chất - kỹ thuật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Trọng tâm bảo vệ của điều luật

Điều 114 được đặt trong nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, cho thấy nhà làm luật coi đây không chỉ là hành vi gây thiệt hại vật chất mà còn là hành vi đe dọa nền tảng quản trị, quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội. Đối tượng bị bảo vệ là cơ sở vật chất - kỹ thuật của Nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, quốc phòng, an ninh, kinh tế, khoa học - kỹ thuật, văn hóa và xã hội. Vì vậy, phạm vi điều chỉnh của điều luật rộng hơn nhiều so với các tội xâm phạm tài sản thông thường.

Yếu tố quyết định để áp dụng

Điểm mấu chốt của tội danh này là mục đích nhằm chống chính quyền nhân dân. Chỉ khi hành vi phá hoại gắn với mục đích chính trị đó thì mới cấu thành Điều 114, còn việc chỉ làm hư hỏng, đập phá, chiếm đoạt hoặc hủy hoại tài sản mà không có mục đích này thì phải xem xét theo tội danh khác. Khi định tội, cần làm rõ đồng thời hành vi khách quan, đối tượng tác động và ý chí chủ quan của người thực hiện.

Phân biệt với nhầm lẫn thường gặp

Không phải mọi hành vi gây thiệt hại cho công trình, máy móc, thiết bị của cơ quan nhà nước đều là tội này. Nếu người thực hiện vì mâu thuẫn cá nhân, vụ lợi, côn đồ hoặc động cơ phá hoại tài sản thông thường thì thường không rơi vào Điều 114. Ngược lại, khi hành vi hướng vào các cơ sở trọng yếu của Nhà nước và nhằm chống chính quyền nhân dân, việc thiệt hại lớn hay nhỏ không phải là dấu hiệu duy nhất quyết định tội danh.

Ý nghĩa của các khung hình phạt

Điều luật thể hiện chính sách hình sự rất nghiêm khắc vì bảo vệ trực tiếp an ninh quốc gia. Khoản 1 áp dụng cho trường hợp phạm tội thông thường với mức phạt rất nặng; khoản 2 xử lý trường hợp ít nghiêm trọng; khoản 3 mở rộng trách nhiệm hình sự ngay từ giai đoạn chuẩn bị phạm tội. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật không đợi hậu quả xảy ra mới xử lý, mà chủ động ngăn chặn từ sớm các hành vi xâm hại có nguy cơ cao.

Lưu ý khi áp dụng vào vụ việc cụ thể

Khi nghiên cứu hồ sơ, cần tách bạch rõ ba vấn đề: đối tượng bị phá hoại có thuộc nhóm cơ sở vật chất - kỹ thuật được điều luật bảo vệ hay không; hành vi có mang tính phá hoại thực sự hay chỉ là gây thiệt hại ngẫu nhiên; và quan trọng nhất là có chứng cứ chứng minh mục đích chống chính quyền nhân dân hay không. Nếu thiếu căn cứ về mục đích này, việc áp dụng Điều 114 sẽ không vững. Trong thực tiễn, đây là điều khoản đòi hỏi đánh giá tổng hợp chứng cứ, không thể chỉ dựa vào hậu quả vật chất để kết luận.