Điều 112 Bộ luật hình sự 2015: Tội bạo loạn
Bình luận pháp lý về Điều 112 BLHS 2015: dấu hiệu cấu thành, mục đích chống chính quyền và điểm dễ nhầm khi áp dụng.
Điều 112. Tội bạo loạn
Người nào hoạt động vũ trang hoặc dùng bạo lực có tổ chức hoặc cướp phá tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân nhằm chống chính quyền nhân dân, thì bị phạt như sau:
1. Người tổ chức, người hoạt động đắc lực hoặc gây hậu quả nghiêm trọng, thì bị phạt tù từ 12 năm đến 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình;
2. Người đồng phạm khác, thì bị phạt tù từ 05 năm đến 15 năm;
3. Người chuẩn bị phạm tội này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.
Trọng tâm lập pháp
Điều 112 được xây dựng để xử lý hành vi tấn công có tổ chức vào nền tảng quyền lực nhà nước bằng bạo lực, vũ trang hoặc cướp phá tài sản. Điểm then chốt là hành vi phải nhằm chống chính quyền nhân dân, tức mục tiêu chính trị của người phạm tội chứ không chỉ là gây rối hay chiếm đoạt tài sản.
Vì vậy, đây là tội phạm đặc biệt nguy hiểm, được đặt ở nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia và áp dụng mức hình phạt rất nặng. Cách thiết kế khung hình phạt cho thấy nhà làm luật coi mức độ đe dọa của hành vi này lớn hơn nhiều so với các hành vi bạo lực thông thường.
Dấu hiệu cần có để áp dụng
Để cấu thành tội bạo loạn, phải có một trong ba biểu hiện: hoạt động vũ trang, dùng bạo lực có tổ chức, hoặc cướp phá tài sản của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Tuy nhiên, chỉ riêng hành vi bạo lực chưa đủ; cơ quan tiến hành tố tụng còn phải chứng minh được mục đích chống chính quyền nhân dân.
Đây là điểm dễ nhầm nhất trong thực tiễn. Nếu hành vi chỉ gây rối trật tự, chống người thi hành công vụ, cố ý gây thương tích hoặc hủy hoại tài sản mà không có mục đích chống chính quyền, thì không định tội theo Điều 112.
Phân hóa trách nhiệm hình sự
Điều luật phân hóa rất rõ vai trò của người tham gia. Người tổ chức, người hoạt động đắc lực hoặc người gây hậu quả nghiêm trọng chịu khung nặng nhất; người đồng phạm khác bị xử nhẹ hơn; còn người chuẩn bị phạm tội cũng đã bị hình sự hóa với mức phạt riêng.
Cách phân hóa này cho thấy việc đánh giá vai trò cá nhân trong một vụ bạo loạn phải dựa vào mức độ tham gia, chức năng chỉ huy, tác động thực tế và hậu quả gây ra. Không thể máy móc áp cùng một mức trách nhiệm cho mọi người có mặt trong sự việc.
Lưu ý khi định tội
Trong thực tiễn, cần tách bạch tội bạo loạn với tội hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân. Nếu hành vi hướng tới việc lật đổ, chiếm đoạt quyền lực nhà nước theo phương thức tổ chức, định hướng chính trị rõ ràng, việc định tội phải dựa trên bản chất cụ thể của hành vi chứ không chỉ vào mức độ bạo lực.
Việc thu thập chứng cứ về mục đích chống chính quyền là yếu tố quyết định. Chỉ khi chứng minh được sự liên kết giữa hành vi bạo lực và mục tiêu chính trị này, Điều 112 mới thực sự được “kích hoạt” trong xử lý hình sự.
Hiểu đúng để áp dụng đúng
Không đồng nhất bạo loạn với mọi vụ tụ tập đông người có xung đột, và cũng không suy diễn từ hậu quả thiệt hại tài sản để tự động áp dụng Điều 112. Tội danh này đòi hỏi cả yếu tố hành vi lẫn yếu tố mục đích phải đạt ngưỡng đặc biệt nghiêm trọng.
Không xem nhẹ vai trò chuẩn bị: Điều luật đã xử lý cả giai đoạn chuẩn bị phạm tội, cho thấy mức độ phòng ngừa rất sớm của pháp luật hình sự đối với loại hành vi này.