Điều 685 Bộ luật dân sự 2015: Nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng, được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật

Ý nghĩa của điều luật

Điều 685 Bộ luật Dân sự 2015 là quy phạm xung đột pháp luật, dùng để xác định luật áp dụng đối với nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng, được lợi về tài sản không có căn cứ pháp luật trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Quy định này không trực tiếp giải quyết việc ai phải hoàn trả bao nhiêu, mà chỉ chỉ ra hệ thống pháp luật nào sẽ điều chỉnh vấn đề đó. Cách thiết kế này nhằm bảo đảm tính dự đoán được và tránh xung đột giữa các hệ thống pháp luật khác nhau.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Trọng tâm của Điều 685 là tiêu chí nơi thực hiện hành vi hoặc nơi phát sinh lợi ích. Nếu việc chiếm hữu, sử dụng tài sản diễn ra ở quốc gia nào thì pháp luật của quốc gia đó được dùng để xác định nghĩa vụ hoàn trả; nếu tranh chấp chủ yếu phát sinh từ khoản lợi thu được, thì áp dụng pháp luật nơi khoản lợi đó phát sinh. Người áp dụng không được mặc nhiên dùng pháp luật nơi cư trú của các bên, nếu không có căn cứ liên hệ theo đúng điều luật.

Điều kiện để “kích hoạt” Điều 685

Điều luật này chỉ phát sinh ý nghĩa khi có yếu tố nước ngoài và tranh chấp thuộc nhóm nghĩa vụ hoàn trả do chiếm hữu, sử dụng hoặc được lợi không có căn cứ pháp luật. Cần xác định rõ địa điểm thực hiện hành vi chiếm hữu, sử dụng tài sản hoặc địa điểm phát sinh lợi ích. Sau đó mới chuyển sang bước tiếp theo là xác định nội dung nghĩa vụ hoàn trả theo pháp luật được chỉ định.

Những hiểu sai thường gặp

Hiểu sai phổ biến là cho rằng Điều 685 tự nó quy định trực tiếp nghĩa vụ hoàn trả. Thực chất, điều này chỉ là “cửa chọn luật”, còn nội dung hoàn trả cụ thể phải tìm trong pháp luật được dẫn chiếu. Một nhầm lẫn khác là gộp chung mọi tranh chấp tài sản có yếu tố nước ngoài vào luật nơi có quốc tịch hoặc nơi cư trú của đương sự; cách làm đó không đúng với tiêu chí của điều luật.

Lưu ý thực tiễn

Khi giải quyết vụ việc, cần tách bạch giữa luật áp dụng và nội dung nghĩa vụ. Trước hết phải chứng minh được nơi chiếm hữu, sử dụng hoặc nơi phát sinh lợi ích; nếu xác định sai điểm này thì toàn bộ việc chọn luật sẽ sai. Trong thực tiễn tố tụng, đây là bước ảnh hưởng trực tiếp đến phạm vi hoàn trả, cách tính giá trị hoàn trả, hoa lợi, lợi tức và các chi phí liên quan.