Điều 680 Bộ luật dân sự 2015: Thừa kế

Ý nghĩa của quy định

Điều 680 Bộ luật Dân sự 2015 không trực tiếp chia di sản, mà trước hết chỉ ra pháp luật nào phải được dùng để giải quyết quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài. Cách thiết kế này thể hiện rõ tư duy của nhà làm luật: tôn trọng mối liên hệ chặt chẽ nhất với người để lại di sản và với nơi có bất động sản, thay vì áp dụng một cách máy móc pháp luật Việt Nam cho mọi trường hợp. Vì vậy, khi gặp tranh chấp hoặc thủ tục thừa kế có yếu tố nước ngoài, việc đầu tiên không phải là xác định phần hưởng, mà là xác định đúng hệ thống pháp luật điều chỉnh.

Hai quy tắc cần nắm

Khoản 1 dùng tiêu chí quốc tịch của người để lại di sản ngay trước khi chết để xác định luật áp dụng đối với thừa kế nói chung. Quy tắc này thường được hiểu là áp dụng cho việc xác định hàng thừa kế, hiệu lực di chúc, quyền hưởng di sản và các vấn đề nội dung khác của thừa kế. Khoản 2 lại dành riêng cho bất động sản, theo đó việc thực hiện quyền thừa kế đối với tài sản này phải theo pháp luật nơi có bất động sản. Đây là điểm rất quan trọng vì bất động sản luôn gắn với chủ quyền, quản lý đất đai, nhà ở và đăng ký tài sản của quốc gia nơi tài sản tọa lạc.

Điều kiện để áp dụng

Điều luật này được kích hoạt khi quan hệ thừa kế có yếu tố nước ngoài, đặc biệt là khi người để lại di sản mang quốc tịch nước ngoài hoặc di sản nằm ở nước ngoài. Trường hợp có nhiều loại tài sản trong cùng một di sản, cần tách riêng động sản và bất động sản để xác định đúng luật áp dụng. Nếu di sản là bất động sản tại Việt Nam, việc thực hiện quyền thừa kế vẫn phải tuân theo pháp luật Việt Nam, kể cả khi người để lại di sản hoặc người thừa kế là người nước ngoài.

Những hiểu nhầm thường gặp

Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng người nước ngoài không được thừa kế ở Việt Nam. Thực tế, Điều 680 không tước quyền thừa kế của họ; điều luật chỉ xác định luật nào điều chỉnh việc thừa kế và cách thực hiện quyền đó. Một nhầm lẫn khác là cho rằng mọi tài sản của người chết đều theo pháp luật quốc tịch của họ. Điều này không đúng với bất động sản, vì bất động sản được tách ra để áp dụng luật nơi có tài sản.

Lưu ý khi áp dụng

Khi xử lý vụ việc cụ thể, cần xác định chính xác quốc tịch ngay trước khi chết, loại tài sản, địa điểm của bất động sản và các quy định bắt buộc của pháp luật Việt Nam liên quan đến đăng ký, công chứng, đất đai, nhà ở. Với hồ sơ có yếu tố nước ngoài, sai sót thường nằm ở bước xác định luật áp dụng, từ đó dẫn đến sai thủ tục và sai thẩm quyền giải quyết. Điều 680 vì thế là điều khoản nền tảng, quyết định toàn bộ hướng xử lý tiếp theo của hồ sơ thừa kế có yếu tố nước ngoài.