Điều 675 Bộ luật dân sự 2015: Xác định cá nhân mất tích hoặc chết
Bình luận pháp lý Điều 675 BLDS 2015 về xác định cá nhân mất tích hoặc chết trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài.
Điều 675. Xác định cá nhân mất tích hoặc chết
1. Việc xác định một cá nhân mất tích hoặc chết tuân theo pháp luật của nước mà người đó có quốc tịch vào thời điểm trước khi có tin tức cuối cùng về người đó, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều này.
2. Việc xác định tại Việt Nam một cá nhân mất tích hoặc chết theo pháp luật Việt Nam.
Trọng tâm của điều luật
Điều 675 không tự đặt ra tiêu chí “mất tích” hay “đã chết”, mà xác định pháp luật nào được dùng để giải quyết vấn đề đó. Đây là kỹ thuật dẫn chiếu điển hình trong tư pháp quốc tế, nhằm xử lý trường hợp có yếu tố nước ngoài một cách thống nhất và tránh việc cùng một người bị đánh giá khác nhau theo nhiều hệ thống pháp luật. Quy định này được thiết kế để ưu tiên pháp luật của nước mang quốc tịch của người đó tại thời điểm trước khi có tin tức cuối cùng, trừ trường hợp việc xác định được thực hiện tại Việt Nam thì áp dụng pháp luật Việt Nam.
Khi nào Điều 675 được kích hoạt?
Điều luật này chỉ đặt ra khi vụ việc có yếu tố nước ngoài, tức là liên quan đến người có quốc tịch nước ngoài hoặc tình huống cần xác định tình trạng mất tích, chết trong bối cảnh pháp luật khác nhau có thể cùng được viện dẫn. Điểm mấu chốt là phải xác định đúng thời điểm “trước khi có tin tức cuối cùng” để chọn hệ thống pháp luật có quốc tịch tương ứng. Nếu việc xác định được thực hiện tại Việt Nam, cơ quan có thẩm quyền sẽ áp dụng pháp luật Việt Nam, kể cả khi người đó là người nước ngoài.
Ý nghĩa thực tiễn cần nắm
Quy định này đặc biệt quan trọng trong các việc như yêu cầu tuyên bố mất tích, tuyên bố chết, mở thừa kế, giải quyết tài sản, quan hệ hôn nhân và hộ tịch. Người áp dụng không được nhầm lẫn giữa quy định về điều kiện tuyên bố mất tích, chết và quy định về luật áp dụng; Điều 675 chỉ trả lời câu hỏi “dùng luật nào”, không trả lời trực tiếp “có mất tích hay đã chết hay không”. Khi giải quyết tại Việt Nam, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải đối chiếu với các điều kiện cụ thể của Bộ luật Dân sự 2015 và pháp luật tố tụng liên quan.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là mặc nhiên áp dụng pháp luật Việt Nam chỉ vì người đó đang cư trú, làm việc hoặc có tài sản tại Việt Nam. Thực tế, Điều 675 đặt trọng tâm vào quốc tịch và nơi thực hiện việc xác định, chứ không lấy nơi cư trú làm tiêu chí chính. Nhầm lẫn khác là coi quyết định mất tích hoặc chết của một quốc gia là đương nhiên có hiệu lực tuyệt đối tại Việt Nam; trong thực tiễn, vẫn phải xem xét cơ sở luật áp dụng theo quy định của Điều 675 và các quy định về công nhận, thi hành quyết định của tòa án nước ngoài nếu có liên quan.
Lưu ý khi áp dụng
Khi xử lý hồ sơ, cần kiểm tra rõ quốc tịch tại thời điểm trước tin tức cuối cùng, vì đây là mốc xác định luật áp dụng theo khoản 1 Điều 675. Nếu có nhiều yếu tố gắn với Việt Nam, nhất là việc yêu cầu tòa án Việt Nam xác định tình trạng của người đó, khoản 2 cho phép áp dụng pháp luật Việt Nam. Từ góc độ thực tiễn, điều luật này thường là bước khởi đầu để lựa chọn đúng hệ quy chiếu pháp lý, trước khi đi vào thủ tục tuyên bố mất tích hoặc tuyên bố đã chết theo pháp luật nội dung và tố tụng tương ứng.