Điều 670 Bộ luật dân sự 2015: Trường hợp không áp dụng pháp luật nước ngoài

Ý nghĩa của quy định

Điều 670 Bộ luật Dân sự 2015 thể hiện rõ giới hạn của việc áp dụng pháp luật nước ngoài trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài. Nhà làm luật không phủ nhận giá trị của luật được dẫn chiếu, nhưng đặt ra một “điểm chặn” để bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam và bảo đảm tính khả thi khi giải quyết tranh chấp.

Về thực tiễn, đây là cơ chế bảo lưu trật tự công cộng và cơ chế dự phòng khi không thể xác định được nội dung luật nước ngoài dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết theo tố tụng. Cách thiết kế này giúp cơ quan giải quyết vụ việc không bị rơi vào tình trạng áp dụng một hệ thống pháp luật không tương thích hoặc không thể kiểm chứng.

Điều kiện để loại trừ luật nước ngoài

Luật nước ngoài chỉ bị từ chối áp dụng khi rơi vào một trong hai căn cứ tại khoản 1 Điều 670 Bộ luật Dân sự 2015. Thứ nhất, hậu quả của việc áp dụng luật nước ngoài phải trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Thứ hai, nội dung của luật nước ngoài không xác định được mặc dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết theo quy định của pháp luật tố tụng.

Điểm cần lưu ý là không phải cứ khác với quy định của Việt Nam là đương nhiên bị loại trừ. Chỉ khi sự khác biệt dẫn tới kết quả xung đột với nền tảng pháp lý cốt lõi hoặc không thể làm rõ nội dung luật được dẫn chiếu thì mới kích hoạt Điều 670.

Những hiểu nhầm thường gặp

Hiểu nhầm phổ biến là xem mọi quy định của luật nước ngoài trái với luật Việt Nam đều không được áp dụng. Cách hiểu này quá rộng, vì Điều 670 chỉ nhắm đến hậu quả trái với các nguyên tắc cơ bản, không phải mọi khác biệt kỹ thuật hay khác biệt về chính sách lập pháp.

Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ cần không tìm được ngay văn bản nước ngoài là có thể bỏ qua việc xác minh. Thực tế, khoản 1 Điều 670 đòi hỏi phải đã áp dụng các biện pháp cần thiết theo tố tụng; chỉ khi việc xác định nội dung vẫn thất bại thì mới chuyển sang áp dụng pháp luật Việt Nam.

Hệ quả pháp lý khi không áp dụng luật nước ngoài

Khi rơi vào một trong hai trường hợp loại trừ, khoản 2 Điều 670 Bộ luật Dân sự 2015 quy định áp dụng pháp luật Việt Nam. Đây là quy tắc thay thế trực tiếp, bảo đảm vụ việc vẫn được giải quyết theo một hệ thống pháp luật xác định.

Trong thực tiễn xét xử và tư vấn, cần phân biệt rõ giữa việc từ chối áp dụng luật nước ngoài do trái nguyên tắc cơ bản với việc không chứng minh được nội dung của luật đó. Hai căn cứ này dẫn đến cùng một hậu quả pháp lý, nhưng khác nhau về lý do và cách lập luận trong hồ sơ, bản án hoặc ý kiến tư vấn.

Lưu ý khi vận dụng

Khi áp dụng Điều 670, cần lập luận cụ thể về nguyên tắc cơ bản nào bị ảnh hưởng, hoặc về những biện pháp đã thực hiện để xác minh nội dung luật nước ngoài. Lập luận chung chung sẽ khó thuyết phục và dễ bị coi là chưa đáp ứng yêu cầu của điều luật.

Trong các vụ việc có yếu tố nước ngoài, Điều 670 thường đóng vai trò điều khoản cuối cùng để “khóa” quá trình dẫn chiếu luật. Vì vậy, muốn áp dụng đúng, cần luôn kiểm tra song song: có căn cứ dẫn chiếu luật nước ngoài hay không, luật đó có thể xác định được hay không, và kết quả áp dụng có phù hợp với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam hay không.