Điều 668 Bộ luật dân sự 2015: Phạm vi pháp luật được dẫn chiếu đến

Phạm vi dẫn chiếu được hiểu đúng thế nào

Điều 668 không nói về việc có dẫn chiếu hay không, mà xác định đã dẫn chiếu thì dẫn chiếu đến phần nào của hệ thống pháp luật được chọn. Theo khoản 1, pháp luật được dẫn chiếu đến bao gồm cả quy định về xác định pháp luật áp dụng và quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên, trừ trường hợp quy định tại khoản 4. Cách thiết kế này cho thấy nhà làm luật chấp nhận nguyên tắc dẫn chiếu ở tư pháp quốc tế Việt Nam, nhưng vẫn giới hạn rõ phần nội dung được tiếp nhận để bảo đảm tính thống nhất khi áp dụng.

Điểm mấu chốt khi áp dụng

Khi quy phạm xung đột của Việt Nam dẫn đến pháp luật Việt Nam, thì áp dụng quy định của pháp luật Việt Nam về quyền, nghĩa vụ của các bên theo khoản 2. Khi dẫn đến pháp luật của nước thứ ba, cũng chỉ áp dụng quy định về quyền, nghĩa vụ của pháp luật nước đó theo khoản 3. Nghĩa là, về nguyên tắc, hệ thống pháp luật được dẫn chiếu đến có thể được xem xét ở cả lớp quy phạm xung đột và lớp quy phạm thực định, nhưng kết quả cuối cùng vẫn tập trung vào quy định điều chỉnh trực tiếp quyền, nghĩa vụ dân sự.

Ngoại lệ cần lưu ý

Khoản 4 là ngoại lệ quan trọng: khi các bên được quyền lựa chọn pháp luật áp dụng theo khoản 2 Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015, thì pháp luật do các bên chọn chỉ là quy định về quyền, nghĩa vụ của các bên, không bao gồm quy định về xác định pháp luật áp dụng. Đây là điểm dễ bị hiểu nhầm nhất trong thực tiễn, vì thỏa thuận chọn luật không đồng nghĩa với việc cho phép “chọn tiếp” quy phạm xung đột của hệ thống luật đó. Cách hiểu đúng là: ý chí của các bên chỉ được tôn trọng ở tầng luật nội dung, còn tầng xác định luật áp dụng vẫn bị loại trừ.

Những nhầm lẫn thường gặp

Nhầm lẫn phổ biến là cho rằng khi dẫn chiếu đến luật nước ngoài thì phải áp dụng toàn bộ hệ thống pháp luật nước ngoài, kể cả quy phạm xung đột của nước đó. Điều 668 không vận hành theo cách đó trong mọi trường hợp; khoản 4 đã loại trừ rõ đối với trường hợp các bên lựa chọn luật áp dụng. Một nhầm lẫn khác là đánh đồng dẫn chiếu đến pháp luật Việt Nam với việc tự động quay về toàn bộ hệ thống luật Việt Nam; trên thực tế, điều luật chỉ xác định phần quy định về quyền, nghĩa vụ được áp dụng trực tiếp.

Giá trị thực tiễn

Điều 668 có ý nghĩa “chốt hạ” khi Tòa án, trọng tài hoặc người áp dụng pháp luật phải xử lý quan hệ có yếu tố nước ngoài. Điều luật giúp tránh áp dụng tràn lan, đồng thời ngăn việc vòng lặp dẫn chiếu làm kéo dài hoặc làm sai hướng giải quyết vụ việc. Trong thực tiễn, cần xác định trước: quan hệ có yếu tố nước ngoài, có quy phạm xung đột dẫn chiếu hay không, và nếu có thỏa thuận chọn luật thì có rơi vào ngoại lệ tại khoản 4 hay không.