Điều 666 Bộ luật dân sự 2015: Áp dụng tập quán quốc tế
Bình luận Điều 666 BLDS 2015 về điều kiện áp dụng tập quán quốc tế và giới hạn bởi các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Điều 666. Áp dụng tập quán quốc tế
Các bên được lựa chọn tập quán quốc tế trong trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 664 của Bộ luật này. Nếu hậu quả của việc áp dụng tập quán quốc tế đó trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam thì pháp luật Việt Nam được áp dụng.
Ý nghĩa của quy định
Điều 666 thể hiện quan điểm nhất quán của Bộ luật Dân sự 2015 là tôn trọng quyền tự do lựa chọn của các bên trong quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài, kể cả việc chọn tập quán quốc tế làm căn cứ điều chỉnh. Quy định này khắc phục khoảng trống của pháp luật trước đây, tạo thêm một nguồn áp dụng linh hoạt bên cạnh pháp luật quốc gia và điều ước quốc tế. Tuy nhiên, nhà làm luật không trao cho tập quán quốc tế vị trí tuyệt đối, mà đặt nó trong giới hạn bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.
Điều kiện để Điều 666 được “kích hoạt”
Điều này chỉ được áp dụng khi trước hết thuộc đúng trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 664 Bộ luật Dân sự 2015, tức là pháp luật hoặc điều ước quốc tế cho phép các bên được quyền lựa chọn pháp luật áp dụng. Sau đó, các bên mới có thể lựa chọn tập quán quốc tế thay cho một hệ thống pháp luật cụ thể. Nếu việc áp dụng tập quán đó dẫn đến hậu quả trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, thì lựa chọn này không được chấp nhận và pháp luật Việt Nam sẽ được áp dụng.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Trọng tâm của Điều 666 không nằm ở việc “có thể áp dụng tập quán quốc tế hay không”, mà nằm ở giới hạn áp dụng. Cơ quan giải quyết tranh chấp phải kiểm tra hai lớp: một là tính hợp lệ của việc lựa chọn theo khoản 2 Điều 664; hai là tính tương thích của hậu quả phát sinh với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Đây là cơ chế lọc nội dung, giúp chấp nhận tập quán quốc tế trong phạm vi không xung đột với nền tảng pháp lý quốc gia.
Những nhầm lẫn thường gặp
Nhiều người hiểu nhầm rằng chỉ cần các bên đồng ý là có thể áp dụng mọi tập quán quốc tế. Cách hiểu này không đúng, vì sự đồng ý của các bên chỉ có giá trị khi nằm trong khuôn khổ khoản 2 Điều 664 và không làm phát sinh hậu quả trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất tập quán quốc tế với thói quen giao dịch thông thường; trên thực tế, tập quán quốc tế phải là quy tắc xử sự có tính thừa nhận rộng rãi và phù hợp với phạm vi quan hệ được lựa chọn áp dụng.
Lưu ý thực tiễn
Khi viện dẫn Điều 666, cần xác định rõ văn bản hoặc điều ước quốc tế nào làm phát sinh quyền lựa chọn của các bên theo khoản 2 Điều 664, thay vì chỉ nêu chung rằng “các bên có thỏa thuận”. Đồng thời, nếu tập quán được chọn có dấu hiệu ảnh hưởng đến các nguyên tắc cơ bản như thiện chí, bình đẳng, tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận, hoặc các nguyên tắc nền tảng khác của pháp luật dân sự Việt Nam, thì phải ưu tiên áp dụng pháp luật Việt Nam.