Điều 662 Bộ luật dân sự 2015: Phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế
Bình luận Điều 662 BLDS 2015 về chia di sản khi xuất hiện người thừa kế mới hoặc người bị bác bỏ quyền thừa kế.
Điều 662. Phân chia di sản trong trường hợp có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế
1. Trường hợp đã phân chia di sản mà xuất hiện người thừa kế mới thì không thực hiện việc phân chia lại di sản bằng hiện vật, nhưng những người thừa kế đã nhận di sản phải thanh toán cho người thừa kế mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản của người đó tại thời điểm chia thừa kế theo tỷ lệ tương ứng với phần di sản đã nhận, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
2. Trường hợp đã phân chia di sản mà có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế thì người đó phải trả lại di sản hoặc thanh toán một khoản tiền tương đương với giá trị di sản được hưởng tại thời điểm chia thừa kế cho những người thừa kế, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Ý nghĩa của quy định
Điều 662 phản ánh quan điểm cân bằng giữa ổn định giao dịch và bảo vệ quyền thừa kế. Khi việc chia di sản đã hoàn tất nhưng sau đó mới xuất hiện người có quyền thừa kế, pháp luật không “xé lại” việc chia bằng hiện vật, mà ưu tiên cơ chế thanh toán bằng tiền để tránh làm đảo lộn quyền lợi của những người đã nhận tài sản. Cách tiếp cận này cũng áp dụng ngược lại đối với người bị bác bỏ quyền thừa kế, buộc hoàn trả phần đã nhận để khôi phục sự công bằng giữa các đồng thừa kế.
Khi nào điều luật được áp dụng?
Điều luật chỉ được kích hoạt khi đã có việc phân chia di sản và sau đó phát sinh một trong hai tình huống: có người thừa kế mới hoặc có người thừa kế bị bác bỏ quyền thừa kế. Đây là điểm mấu chốt, vì nếu chưa chia di sản thì không đặt ra cơ chế xử lý theo Điều 662. Ngoài ra, các bên có thể thỏa thuận khác, và thỏa thuận đó được ưu tiên áp dụng nếu không trái quy định của pháp luật.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Với người thừa kế mới, pháp luật không yêu cầu chia lại hiện vật; người đã nhận di sản phải thanh toán cho người mới một khoản tiền tương ứng với phần di sản mà người đó lẽ ra được hưởng tại thời điểm chia thừa kế. Với người bị bác bỏ quyền thừa kế, người đó phải trả lại di sản hoặc thanh toán bằng tiền tương đương giá trị phần đã hưởng tại thời điểm chia. Cách xác định giá trị đều gắn với thời điểm chia thừa kế, không phải thời điểm phát sinh tranh chấp sau này.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng khi xuất hiện người thừa kế mới thì phải mở lại toàn bộ việc chia di sản bằng hiện vật. Thực tế, Điều 662 chỉ cho phép điều chỉnh nghĩa vụ tài sản giữa các bên, trừ khi có thỏa thuận khác. Một hiểu sai khác là đồng nhất “người thừa kế mới” với mọi người xuất hiện sau này; trên thực tế, đây phải là người có quyền thừa kế hợp pháp nhưng chưa được xác định hoặc chưa được tính đến tại thời điểm chia.
Lưu ý thực tiễn
Khi xử lý tranh chấp theo Điều 662, cần xác định rõ suất thừa kế, giá trị di sản tại thời điểm chia và tỷ lệ phần di sản mỗi người đã nhận. Nếu di sản đã biến động giá trị, việc thanh toán vẫn phải bám vào thời điểm chia thừa kế để tránh suy diễn theo giá thị trường hiện tại. Trong thực tiễn, thỏa thuận giữa các bên thường là phương án linh hoạt nhất, nhất là khi tài sản khó định giá hoặc đã bị chuyển dịch.