Điều 660 Bộ luật dân sự 2015: Phân chia di sản theo pháp luật

Trọng tâm của Điều 660

Điều 660 không chỉ quy định cách chia di sản, mà còn thể hiện rõ nguyên tắc bảo vệ quyền thừa kế của người chưa sinh ra nhưng đã thành thai tại thời điểm mở thừa kế. Phần di sản của họ phải được tách giữ lại như một phần độc lập, ngang với phần của những người thừa kế cùng hàng khác, để bảo đảm quyền lợi nếu họ sinh ra còn sống. Nếu thai nhi chết trước khi sinh, phần này được nhập lại để chia cho những người thừa kế còn lại.

Bên cạnh đó, điều luật ưu tiên chia di sản bằng hiện vật thay vì quy đổi ngay thành tiền. Cách thiết kế này nhằm giữ nguyên giá trị sử dụng của tài sản, đặc biệt với nhà đất, tài sản gắn liền với kỷ niệm gia đình hoặc tài sản có ý nghĩa thực tế riêng. Chỉ khi không thể chia đều bằng hiện vật và các bên không tự thỏa thuận được thì mới chuyển sang bán để chia.

Điều kiện để áp dụng

Khoản 1 chỉ phát sinh khi có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra vào thời điểm phân chia di sản. Đây là chi tiết rất quan trọng: chỉ cần đã thành thai thì quyền lợi đã được pháp luật bảo lưu, dù chưa có năng lực pháp luật đầy đủ như người đã sinh ra. Thực tiễn thường phải xác định rõ thời điểm mở thừa kế và tình trạng thai nghén để tránh chia thiếu phần của người thừa kế này.

Khoản 2 được áp dụng khi di sản có thể chia bằng hiện vật hoặc có hiện vật cần định đoạt giữa nhiều người thừa kế. Trình tự ưu tiên là: yêu cầu chia hiện vật, nếu không đều thì thỏa thuận về giá trị và người nhận, cuối cùng mới bán để chia. Như vậy, cơ chế của điều luật là cơ chế ưu tiên thỏa thuận, còn việc bán tài sản chỉ là giải pháp cuối cùng khi không còn cách chia phù hợp.

Những hiểu nhầm thường gặp

Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng cứ di sản là phải bán rồi chia tiền. Điều 660 không thiết kế theo hướng đó; pháp luật ưu tiên giữ tài sản ở dạng hiện vật nếu việc chia vẫn khả thi. Chỉ khi hiện vật không thể chia đều và các đồng thừa kế không thống nhất được phương án xử lý thì mới bán để chia.

Một hiểu nhầm khác là người đã thành thai chưa sinh ra chưa có quyền gì nên không cần tính phần. Quy định này bác bỏ cách hiểu đó bằng việc buộc phải dành riêng một phần di sản cho họ. Đây là cơ chế bảo đảm quyền thừa kế từ rất sớm, tránh việc phân chia làm mất quyền lợi của người sẽ sinh ra sau thời điểm mở thừa kế.

Lưu ý khi áp dụng trong tranh chấp thực tế

Khi có nhà đất hoặc tài sản không thể chia nhỏ hợp lý, việc định giá và nhận hiện vật thường là điểm phát sinh tranh chấp lớn nhất. Nếu không có thỏa thuận rõ ràng, cơ quan giải quyết tranh chấp có thể phải xử lý theo hướng bán tài sản để bảo đảm công bằng giữa các đồng thừa kế. Vì vậy, biên bản thỏa thuận phân chia di sản phải thể hiện rõ giá trị tài sản, người nhận tài sản và nghĩa vụ thanh toán chênh lệch nếu có.

Trong thực tiễn, Điều 660 cần được đọc cùng các quy định về hàng thừa kế và thủ tục công chứng, chứng thực văn bản thỏa thuận phân chia di sản. Đây là điều luật mang tính nguyên tắc nhưng tác động trực tiếp đến cách xử lý di sản trong gia đình, đặc biệt khi có thai nhi, bất động sản, hoặc nhiều người thừa kế không thống nhất về việc giữ hay bán tài sản.