Điều 659 Bộ luật dân sự 2015: Phân chia di sản theo di chúc

Ý nghĩa của quy định

Điều 659 thể hiện nguyên tắc cơ bản của thừa kế theo di chúc: ý chí của người lập di chúc là căn cứ ưu tiên khi chia di sản. Cơ quan, người thừa kế và các bên liên quan không được tự ý “chia lại” theo cảm nhận công bằng nếu nội dung di chúc đã xác định rõ cách phân chia. Quy định này bảo đảm quyền định đoạt tài sản của cá nhân sau khi chết, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để hạn chế tranh chấp về việc hiểu sai nội dung di chúc.

Điểm mấu chốt khi áp dụng

Nếu di chúc đã ghi rõ phần của từng người thì phải chia đúng theo di chúc. Trường hợp di chúc chỉ nêu tên người được hưởng nhưng không ghi phần cụ thể, di sản được chia đều cho những người đó, trừ khi họ có thỏa thuận khác. Đây là điểm rất dễ bị nhầm với thừa kế theo pháp luật, trong khi thực chất Điều 659 vẫn đang vận hành trong cơ chế thừa kế theo di chúc.

Chia theo hiện vật

Khi di chúc chỉ định hưởng một tài sản cụ thể, người thừa kế không chỉ nhận bản thân hiện vật mà còn gắn với tình trạng pháp lý và giá trị của hiện vật tại thời điểm phân chia. Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ hiện vật cũng được tính theo logic của phần tài sản đó; ngược lại, nếu hiện vật giảm sút giá trị thì người nhận phải chịu phần giảm sút tương ứng. Trường hợp tài sản bị tiêu hủy do lỗi của người khác, người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Chia theo tỷ lệ

Nếu di chúc chỉ ghi tỷ lệ phần hưởng trên tổng khối di sản, tỷ lệ đó được tính trên giá trị khối di sản còn lại tại thời điểm chia. Cách tính này tránh việc ấn định giá trị trên khối tài sản đã biến động sau khi mở thừa kế. Vì vậy, khi giải quyết tranh chấp, cần xác định chính xác thời điểm phân chia và giá trị thực tế của di sản còn lại.

Những hiểu nhầm thường gặp

Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng cứ có di chúc thì luôn phải chia đúng “con số ghi trong di chúc” mà không cần xem di chúc chia theo hiện vật hay theo tỷ lệ. Thực tế, cách diễn đạt của di chúc quyết định cách xác định phần hưởng. Một hiểu nhầm khác là cho rằng nếu di chúc không ghi rõ phần thì mặc nhiên chia theo pháp luật; điều này không đúng, vì Điều 659 ưu tiên chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ thỏa thuận khác.

Cần lưu ý thêm rằng Điều 659 chỉ giải quyết cách phân chia di sản theo di chúc, không thay thế các điều kiện khác về hiệu lực di chúc hay các trường hợp phải áp dụng quy định bảo vệ người thừa kế bắt buộc theo Bộ luật Dân sự 2015. Do đó, trước khi áp dụng điều luật này, phải xác định di chúc có hợp pháp và phần di sản đó có thực sự thuộc phạm vi định đoạt của di chúc hay không. Đây là bước then chốt để tránh áp dụng máy móc và dẫn đến sai kết quả chia thừa kế.

Lưu ý thực tiễn

Khi lập hoặc rà soát di chúc, nên diễn đạt thật rõ: chia theo phần, theo tỷ lệ hay theo từng hiện vật cụ thể. Càng ghi mơ hồ, nguy cơ tranh chấp càng lớn và người giải quyết càng phải suy luận nhiều hơn từ ngôn từ di chúc. Trong tranh chấp thực tế, việc xác định đúng ý chí của người để lại di sản thường quan trọng không kém việc định giá tài sản.