Điều 657 Bộ luật dân sự 2015: Người phân chia di sản
Bình luận ngắn gọn về Điều 657 BLDS 2015: ai được quyền phân chia di sản, nguyên tắc áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 657. Người phân chia di sản
1. Người phân chia di sản có thể đồng thời là người quản lý di sản được chỉ định trong di chúc hoặc được những người thừa kế thỏa thuận cử ra.
2. Người phân chia di sản phải chia di sản theo đúng di chúc hoặc đúng thỏa thuận của những người thừa kế theo pháp luật.
3. Người phân chia di sản được hưởng thù lao, nếu người để lại di sản cho phép trong di chúc hoặc những người thừa kế có thỏa thuận.
Vai trò của người phân chia di sản
Điều 657 không tạo ra một chủ thể “tự nhiên” có quyền chia di sản, mà chỉ ghi nhận người phân chia di sản khi họ được chỉ định trong di chúc hoặc được những người thừa kế thỏa thuận cử ra. Điểm cốt lõi là người phân chia di sản thường đóng vai trò tổ chức, thực hiện việc chia theo căn cứ đã có, chứ không phải chủ thể tự quyết định phần được hưởng của từng người. Trong thực tiễn, người này có thể đồng thời là người quản lý di sản nếu đáp ứng đúng căn cứ nêu trong điều luật.
Nguyên tắc bắt buộc khi phân chia
Trọng tâm của Điều 657 là nguyên tắc tuân thủ tuyệt đối ý chí định đoạt hợp pháp của người để lại di sản hoặc thỏa thuận của những người thừa kế theo pháp luật. Người phân chia di sản không được tự ý thay đổi tỷ lệ, đối tượng hưởng, hay phương thức chia nếu không có căn cứ từ di chúc hoặc thỏa thuận hợp lệ. Vì vậy, điều luật này là cơ sở để bảo đảm tính ổn định, minh bạch và hạn chế tranh chấp phát sinh trong quá trình chia thừa kế.
Điều kiện để áp dụng
Muốn áp dụng Điều 657, trước hết phải có di sản và có nhu cầu phân chia di sản sau khi mở thừa kế. Tiếp theo, phải xác định rõ người phân chia di sản: либо do di chúc chỉ định, либо do những người thừa kế thỏa thuận cử ra. Nếu không có căn cứ này thì không thể mặc nhiên coi một người bất kỳ là người phân chia di sản.
Những hiểu sai thường gặp
Một hiểu nhầm phổ biến là người quản lý di sản đương nhiên được quyền chia di sản. Điều luật chỉ cho phép hai vị trí này có thể kiêm nhiệm, không đồng nghĩa luôn luôn là một. Hiểu nhầm thứ hai là người phân chia có quyền quyết định linh hoạt để “dàn xếp” cho công bằng; trên thực tế, họ phải bám sát di chúc hoặc thỏa thuận của những người thừa kế, nếu vượt quá phạm vi này thì việc phân chia có thể bị tranh chấp.
Lưu ý khi áp dụng thực tế
Thù lao cho người phân chia di sản không mặc nhiên phát sinh, mà chỉ có khi được người để lại di sản cho phép trong di chúc hoặc những người thừa kế có thỏa thuận. Do đó, nếu không có căn cứ này thì không đặt ra quyền đòi thù lao. Khi phát sinh tranh chấp, điểm cần kiểm tra đầu tiên không phải là “ai đang giữ di sản”, mà là căn cứ chỉ định người phân chia và nội dung di chúc hoặc thỏa thuận phân chia có hợp lệ hay không.