Điều 655 Bộ luật dân sự 2015: Việc thừa kế trong trường hợp vợ, chồng đã chia tài sản chung; vợ, chồng đang xin ly hôn hoặc đã kết hôn với người khác
Bình luận Điều 655 BLDS 2015 về thừa kế của vợ, chồng khi đã chia tài sản chung, đang ly hôn hoặc đã tái hôn.
Điều 655. Việc thừa kế trong trường hợp vợ, chồng đã chia tài sản chung; vợ, chồng đang xin ly hôn hoặc đã kết hôn với người khác
1. Trường hợp vợ, chồng đã chia tài sản chung khi hôn nhân còn tồn tại mà sau đó một người chết thì người còn sống vẫn được thừa kế di sản.
2. Trường hợp vợ, chồng xin ly hôn mà chưa được hoặc đã được Tòa án cho ly hôn bằng bản án hoặc quyết định chưa có hiệu lực pháp luật, nếu một người chết thì người còn sống vẫn được thừa kế di sản.
3. Người đang là vợ hoặc chồng của một người tại thời điểm người đó chết thì dù sau đó đã kết hôn với người khác vẫn được thừa kế di sản.
Ý nghĩa của quy định
Điều 655 Bộ luật Dân sự 2015 đặt trọng tâm vào thời điểm mở thừa kế và tình trạng hôn nhân tại thời điểm đó, chứ không dựa đơn thuần vào việc hai bên còn sống chung, đã chia tài sản hay đã bắt đầu thủ tục ly hôn. Cách thiết kế này bảo đảm quyền thừa kế không bị triệt tiêu bởi các biến động quan hệ vợ chồng chưa làm chấm dứt hôn nhân theo pháp luật. Đây là điểm thể hiện rõ quan điểm ổn định hóa quan hệ tài sản và hạn chế tranh chấp sau khi một bên chết.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Quy định này chỉ phát sinh khi người chết vẫn đang trong quan hệ vợ chồng hợp pháp với người còn sống tại thời điểm chết. Vì vậy, việc chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân không đồng nghĩa với việc chấm dứt quyền thừa kế của người còn lại. Tương tự, việc đang xin ly hôn chỉ làm mất quyền thừa kế khi bản án hoặc quyết định ly hôn đã có hiệu lực pháp luật; nếu chưa có hiệu lực thì quan hệ hôn nhân vẫn được coi là còn tồn tại theo pháp luật.
Ở khoản 3, điều luật cũng xác nhận một nguyên tắc thực tiễn quan trọng: người đang là vợ hoặc chồng tại thời điểm chết vẫn có quyền thừa kế, dù sau đó họ đã kết hôn với người khác. Nói cách khác, việc tái hôn xảy ra sau thời điểm mở thừa kế không làm mất quyền đã phát sinh. Khi áp dụng, cần tách bạch giữa quyền thừa kế đã hình thành và tình trạng hôn nhân phát sinh ở thời điểm sau đó.
Những hiểu sai thường gặp
Nhiều trường hợp nhầm rằng đã chia tài sản chung thì đương nhiên không còn quyền hưởng di sản của nhau. Cách hiểu này không đúng, vì việc chia tài sản chung chỉ điều chỉnh quan hệ sở hữu trong hôn nhân, không tự động làm chấm dứt tư cách thừa kế giữa vợ và chồng. Tư cách người thừa kế vẫn được xác định theo quan hệ hôn nhân hợp pháp còn tồn tại khi người để lại di sản chết.
Một nhầm lẫn khác là cho rằng chỉ cần đã nộp đơn ly hôn thì người còn lại mất quyền thừa kế. Thực tế, phải có bản án hoặc quyết định ly hôn của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật thì quan hệ vợ chồng mới chấm dứt về mặt pháp lý. Nếu người kia chết trước thời điểm đó, quyền thừa kế của người còn sống vẫn được bảo lưu.
Lưu ý thực tiễn
Khi giải quyết tranh chấp, cần kiểm tra đồng thời ba nhóm dữ kiện: thời điểm chết, tình trạng hiệu lực của quan hệ hôn nhân, và tình trạng hiệu lực của bản án hoặc quyết định ly hôn nếu có. Đây là căn cứ quyết định việc một người có thuộc hàng thừa kế của người chết hay không. Nếu xác định sai thời điểm hoặc hiệu lực pháp lý của quan hệ hôn nhân, kết quả chia di sản sẽ bị sai ngay từ đầu.
Điều 655 không làm phát sinh quyền thừa kế mới ngoài khuôn khổ hôn nhân hợp pháp; điều luật chỉ xác nhận rằng các biến động như chia tài sản chung, đang ly hôn hoặc tái hôn sau đó không làm mất quyền đã có tại thời điểm mở thừa kế. Vì vậy, trong thực tiễn, điều cần chứng minh không phải là việc chung sống hay còn quan hệ tình cảm, mà là tư cách vợ chồng hợp pháp tại đúng thời điểm người để lại di sản chết.