Điều 653 Bộ luật dân sự 2015: Quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ
Bình luận Điều 653 BLDS 2015 về quyền thừa kế giữa con nuôi và cha mẹ nuôi, cha mẹ đẻ, trọng tâm áp dụng thực tiễn.
Điều 653. Quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ
Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này.
Ý nghĩa của quy định
Điều 653 thể hiện quan điểm nhất quán của pháp luật dân sự: quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp phải làm phát sinh đầy đủ quyền, nghĩa vụ gia đình, trong đó có quyền thừa kế. Vì vậy, con nuôi không bị coi là “người ngoài” trong khối quan hệ thừa kế với cha mẹ nuôi. Đồng thời, điều luật cũng cho thấy việc trở thành con nuôi của người khác không làm mất mặc nhiên quyền thừa kế đối với cha mẹ đẻ.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Quyền thừa kế giữa con nuôi và cha mẹ nuôi phát sinh khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập hợp pháp theo quy định của pháp luật về nuôi con nuôi. Khi đó, con nuôi và cha mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau như các chủ thể trong quan hệ huyết thống tương ứng, và còn được xem xét theo hàng thừa kế, thừa kế thế vị nếu đủ điều kiện. Trong thực tiễn, Điều 653 phải được đọc cùng Điều 651 và Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015 để xác định đúng tư cách người thừa kế và phần di sản được hưởng.
Những hiểu nhầm thường gặp
Hiểu nhầm phổ biến là cho rằng con nuôi chỉ được hưởng thừa kế từ cha mẹ nuôi mà không được hưởng từ cha mẹ đẻ. Điều luật không loại trừ quyền này; ngược lại, con nuôi vẫn có thể thừa kế di sản của cha mẹ đẻ nếu đáp ứng điều kiện chung của pháp luật. Một nhầm lẫn khác là mặc nhiên công nhận mọi trường hợp “nuôi dưỡng thực tế” là quan hệ thừa kế hợp pháp, trong khi thực tế phải xem xét căn cứ pháp lý của việc nuôi con nuôi và thời điểm xác lập quan hệ đó.
Lưu ý thực tiễn
Khi giải quyết tranh chấp thừa kế có yếu tố con nuôi, cần kiểm tra trước tiên giấy tờ, quyết định hoặc căn cứ chứng minh quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp. Nếu không chứng minh được tư cách này, yêu cầu thừa kế theo Điều 653 rất dễ bị bác bỏ. Ngoài ra, nếu người để lại di sản có di chúc hợp pháp, việc chia di sản ưu tiên theo ý chí định đoạt của họ; Điều 653 chủ yếu phát huy vai trò rõ nhất trong thừa kế theo pháp luật.
Điểm mấu chốt
- Con nuôi được hưởng thừa kế của cha mẹ nuôi và ngược lại.
- Con nuôi vẫn có thể hưởng thừa kế từ cha mẹ đẻ nếu đáp ứng điều kiện luật định.
- Muốn áp dụng đúng phải xác định quan hệ nuôi con nuôi hợp pháp và đối chiếu với Điều 651, Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015.