Điều 65 Bộ luật dân sự 2015: Quản lý tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú
Bình luận Điều 65 Bộ luật Dân sự 2015 về quản lý tài sản người vắng mặt tại nơi cư trú, trọng tâm áp dụng và lưu ý thực tiễn.
Điều 65. Quản lý tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú
1. Theo yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan, Tòa án giao tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú cho người sau đây quản lý:
a) Đối với tài sản đã được người vắng mặt ủy quyền quản lý thì người được ủy quyền tiếp tục quản lý;
b) Đối với tài sản chung thì do chủ sở hữu chung còn lại quản lý;
c) Đối với tài sản do vợ hoặc chồng đang quản lý thì vợ hoặc chồng tiếp tục quản lý; nếu vợ hoặc chồng chết hoặc mất năng lực hành vi dân sự, có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, bị hạn chế năng lực hành vi dân sự thì con thành niên hoặc cha, mẹ của người vắng mặt quản lý.
2. Trường hợp không có những người được quy định tại khoản 1 Điều này thì Tòa án chỉ định một người trong số những người thân thích của người vắng mặt tại nơi cư trú quản lý tài sản; nếu không có người thân thích thì Tòa án chỉ định người khác quản lý tài sản.
Ý nghĩa của quy định
Điều 65 Bộ luật Dân sự 2015 không nhằm chuyển dịch quyền sở hữu mà chỉ tạo ra một cơ chế quản lý tạm thời đối với tài sản của người vắng mặt tại nơi cư trú. Cách thiết kế này thể hiện ưu tiên bảo toàn giá trị tài sản, hạn chế rủi ro do bỏ mặc tài sản trong thời gian chủ sở hữu không thể trực tiếp quản lý. Đồng thời, quy định cũng bảo đảm sự cân bằng giữa quyền lợi của người vắng mặt và nhu cầu thực tế của những người liên quan đến tài sản.
Điều kiện để áp dụng
Điều luật chỉ được kích hoạt khi có yêu cầu của người có quyền, lợi ích liên quan và cần Tòa án can thiệp để giao người quản lý tài sản. Điểm mấu chốt là phải xác định đúng tình trạng “vắng mặt tại nơi cư trú” và xác định rõ khối tài sản cần quản lý. Nếu tài sản đã có người được ủy quyền, tài sản là tài sản chung, hoặc tài sản đang do vợ, chồng quản lý thì thứ tự ưu tiên đã được luật định sẵn, Tòa án không đặt lại từ đầu một cách tùy tiện.
Nguyên tắc ưu tiên người quản lý
Quy định của Điều 65 cho thấy nhà làm luật ưu tiên giữ nguyên người đang có mối liên hệ hợp pháp, gần gũi nhất với tài sản. Người được ủy quyền tiếp tục quản lý; chủ sở hữu chung còn lại quản lý tài sản chung; vợ hoặc chồng đang quản lý thì tiếp tục quản lý. Chỉ khi các chủ thể này không còn đủ điều kiện, pháp luật mới chuyển sang nhóm thân thích, sau đó mới đến người khác do Tòa án chỉ định.
Điểm cần hiểu đúng
Đây không phải là cơ chế “chia tài sản cho người thân” hay “trao quyền sở hữu tạm thời” cho người quản lý. Người được giao quản lý chỉ thay mặt bảo quản, duy trì và thực hiện các công việc cần thiết đối với tài sản theo khuôn khổ luật định. Mọi suy diễn rằng người quản lý đương nhiên có toàn quyền định đoạt tài sản đều không đúng bản chất của Điều 65.
Lưu ý khi áp dụng trong thực tiễn
Khi giải quyết yêu cầu, cần phân biệt rõ giữa người đang quản lý hợp pháp và người chỉ đang giữ tài sản trên thực tế. Tòa án phải ưu tiên đúng thứ tự chủ thể mà Điều 65 quy định, tránh chỉ định người quản lý trái với quan hệ tài sản hiện có. Việc quản lý tài sản theo điều này luôn gắn với trách nhiệm bảo toàn, không làm thay đổi bản chất quyền sở hữu của người vắng mặt.
Trong thực tiễn, sai lầm phổ biến là đồng nhất “người quản lý tài sản” với “người được hưởng tài sản”, hoặc cho rằng chỉ cần người thân thích là đương nhiên được giao quản lý. Trên thực tế, phải xem xét đầy đủ tình trạng tài sản, quan hệ pháp lý hiện có và điều kiện làm phát sinh thẩm quyền của Tòa án theo đúng trình tự luật định.