Điều 647 Bộ luật dân sự 2015: Công bố di chúc
Bình luận Điều 647 Bộ luật Dân sự 2015 về người công bố di chúc, nghĩa vụ gửi bản sao và lưu ý khi áp dụng thực tế.
Điều 647. Công bố di chúc
1. Trường hợp di chúc bằng văn bản được lưu giữ tại tổ chức hành nghề công chứng thì công chứng viên là người công bố di chúc.
2. Trường hợp người để lại di chúc chỉ định người công bố di chúc thì người này có nghĩa vụ công bố di chúc; nếu người để lại di chúc không chỉ định hoặc có chỉ định nhưng người được chỉ định từ chối công bố di chúc thì những người thừa kế còn lại thỏa thuận cử người công bố di chúc.
3. Sau thời điểm mở thừa kế, người công bố di chúc phải sao gửi di chúc tới tất cả những người có liên quan đến nội dung di chúc.
4. Người nhận được bản sao di chúc có quyền yêu cầu đối chiếu với bản gốc của di chúc.
5. Trường hợp di chúc được lập bằng tiếng nước ngoài thì bản di chúc đó phải được dịch ra tiếng Việt và phải có công chứng hoặc chứng thực.
Trọng tâm áp dụng
Điều 647 điều chỉnh giai đoạn sau khi người lập di chúc đã chết, tức sau thời điểm mở thừa kế. Mục tiêu của quy định là bảo đảm nội dung di chúc được đưa ra đúng cách, đúng người và đến đúng đối tượng có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan. Đây là cơ chế phòng ngừa tranh chấp, chứ không phải thủ tục làm phát sinh hiệu lực của di chúc.
Điểm cần nắm là người công bố di chúc không phải lúc nào cũng là công chứng viên. Thẩm quyền này được ưu tiên theo thứ tự: công chứng viên nếu di chúc được lưu giữ tại tổ chức hành nghề công chứng; người được chỉ định trong di chúc; và nếu không có hoặc người được chỉ định từ chối thì những người thừa kế thỏa thuận cử người công bố.
Điều kiện để áp dụng
Điều luật chỉ phát sinh khi có di chúc hợp pháp cần được công bố sau khi mở thừa kế. Nếu di chúc được lưu giữ tại tổ chức hành nghề công chứng, công chứng viên là chủ thể công bố; nếu di chúc không được lưu giữ tại đây thì phải xác định người công bố theo ý chí của người lập di chúc hoặc theo thỏa thuận của những người thừa kế còn lại.
Nghĩa vụ cốt lõi của người công bố là sao gửi di chúc cho tất cả người có liên quan đến nội dung di chúc. Người nhận bản sao có quyền đối chiếu với bản gốc, nên việc công bố không được làm theo cách tùy tiện, che giấu hoặc chỉ thông báo cho một số người nhất định.
Những điểm dễ hiểu sai
Một nhầm lẫn thường gặp là cho rằng công bố di chúc chỉ là thủ tục hình thức, làm hay không làm cũng không ảnh hưởng gì. Thực tế, việc công bố đúng chủ thể và gửi bản sao đầy đủ có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền biết thông tin của người thừa kế và tính minh bạch của việc chia di sản.
Nhầm lẫn khác là cho rằng người được chỉ định công bố di chúc có quyền từ chối rồi mặc nhiên không ai phải công bố. Điều 647 xử lý rõ tình huống này bằng cơ chế để những người thừa kế còn lại thỏa thuận cử người công bố, nhằm tránh khoảng trống thủ tục.
Với di chúc lập bằng tiếng nước ngoài, bản di chúc phải được dịch ra tiếng Việt và bản dịch phải được công chứng hoặc chứng thực. Yêu cầu này nhằm bảo đảm khả năng kiểm tra nội dung và sử dụng di chúc trong thực tiễn, đặc biệt khi có người thừa kế hoặc cơ quan có liên quan không sử dụng được ngôn ngữ gốc.
Lưu ý khi áp dụng thực tế
Khi xử lý một vụ việc cụ thể, cần tách bạch ba vấn đề: ai là người công bố, công bố cho ai, và có thể đối chiếu bản gốc hay không. Nếu thiếu một trong ba khâu này, tranh chấp rất dễ phát sinh, nhất là khi nội dung di chúc phân chia tài sản không đồng đều hoặc có người bị loại trừ khỏi phần di sản.
Trong thực tiễn, nên lưu giữ đầy đủ bản gốc, bản sao, chứng cứ gửi nhận và tài liệu dịch thuật nếu di chúc lập bằng tiếng nước ngoài. Đây là những tài liệu then chốt để chứng minh việc công bố di chúc đã được thực hiện đúng trình tự và đúng đối tượng.