Điều 637 Bộ luật dân sự 2015: Người không được công chứng, chứng thực di chúc

Ý nghĩa của quy định

Điều 637 được thiết kế để bảo vệ tính vô tư của hoạt động công chứng, chứng thực di chúc. Khi người xác nhận di chúc có lợi ích gắn với nội dung di chúc, nguy cơ chi phối ý chí, thiên lệch hoặc tranh chấp sau này sẽ tăng lên. Vì vậy, điều luật không chỉ nhắm vào xung đột lợi ích thực tế mà còn ngăn cả nguy cơ xung đột lợi ích về mặt hình thức.

Trọng tâm cần nắm khi áp dụng

Điều luật chỉ điều chỉnh người thực hiện công chứng, chứng thực, không phải người lập di chúc. Muốn áp dụng quy định này, cần xác định người yêu cầu xác nhận di chúc có rơi vào một trong ba nhóm bị cấm hay không: là người thừa kế; có cha, mẹ, vợ, chồng, con là người thừa kế; hoặc có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc. Chỉ cần thuộc một trong các nhóm này thì không được tiếp nhận việc công chứng, chứng thực di chúc.

Các điểm dễ hiểu nhầm

Nhiều trường hợp nhầm rằng chỉ khi người công chứng, chứng thực là người được hưởng thừa kế trực tiếp thì mới bị cấm. Thực tế, điều luật còn mở rộng tới quan hệ thân thích gần gũi của họ và cả trường hợp có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan, nhằm bao quát mọi khả năng ảnh hưởng đến tính khách quan. Cũng cần phân biệt: đây là căn cứ loại trừ người có thẩm quyền, không phải điều kiện làm phát sinh hiệu lực của di chúc.

Lưu ý thực tiễn

Khi tiếp nhận yêu cầu công chứng hoặc chứng thực di chúc, cơ quan có thẩm quyền phải tự kiểm tra dấu hiệu xung đột lợi ích trước khi thực hiện thủ tục. Nếu vẫn xác nhận trong trường hợp thuộc diện bị cấm, di chúc có nguy cơ bị xem là không hợp pháp do vi phạm điều kiện về chủ thể tham gia công chứng, chứng thực. Trong thực tiễn, đây là điểm cần rà soát sớm để tránh vô hiệu hóa thủ tục và phát sinh tranh chấp thừa kế về sau.