Điều 635 Bộ luật dân sự 2015: Di chúc có công chứng hoặc chứng thực
Bình luận Điều 635 BLDS 2015 về di chúc có công chứng hoặc chứng thực, trọng tâm là giá trị bảo đảm và các hiểu sai thường gặp.
Điều 635. Di chúc có công chứng hoặc chứng thực
Người lập di chúc có thể yêu cầu công chứng hoặc chứng thực bản di chúc.
Ý nghĩa của quy định
Điều 635 thể hiện quan điểm của pháp luật dân sự là tôn trọng quyền tự định đoạt của người lập di chúc, đồng thời mở ra một cơ chế bảo đảm để ý chí cuối cùng được ghi nhận rõ ràng, hạn chế rủi ro tranh chấp. Công chứng hoặc chứng thực không làm thay đổi bản chất của di chúc, mà chủ yếu làm tăng mức độ an toàn pháp lý cho văn bản di chúc. Đây là một lựa chọn phục vụ nhu cầu thực tiễn, nhất là khi di sản lớn, người thừa kế đông hoặc quan hệ gia đình phức tạp.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Người lập di chúc có quyền yêu cầu công chứng hoặc chứng thực bản di chúc; quy định này không đặt ra nghĩa vụ bắt buộc đối với mọi trường hợp. Vì vậy, không thể đồng nhất “di chúc hợp pháp” với “di chúc đã công chứng”, bởi hiệu lực của di chúc trước hết vẫn phải được xem xét theo các điều kiện chung của di chúc hợp pháp tại Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015. Nói cách khác, công chứng, chứng thực là lớp bảo đảm bổ sung, chứ không phải tiêu chí duy nhất quyết định giá trị của di chúc.
Điều kiện để áp dụng
Điều luật này được kích hoạt khi người lập di chúc chủ động yêu cầu cơ quan có thẩm quyền thực hiện công chứng hoặc chứng thực. Thực tiễn cho thấy công chứng do tổ chức hành nghề công chứng thực hiện, còn chứng thực di chúc do Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện theo quy định liên quan. Khi người lập di chúc tự tay viết và yêu cầu công chứng hoặc chứng thực, việc ký trước mặt người có thẩm quyền là yêu cầu cần tuân thủ để bảo đảm tính xác thực của ý chí.
Những hiểu sai thường gặp
Hiểu sai phổ biến nhất là cho rằng di chúc không công chứng thì đương nhiên vô hiệu. Cách hiểu này không đúng, vì pháp luật không bắt buộc mọi di chúc phải công chứng hoặc chứng thực để có giá trị. Ngược lại, cũng không nên cho rằng chỉ cần có công chứng là di chúc tự động hợp lệ; nếu nội dung hoặc chủ thể lập di chúc không đáp ứng điều kiện luật định, di chúc vẫn có thể bị tranh chấp hoặc vô hiệu theo các quy định tương ứng.
Lưu ý thực tiễn
Trong các tình huống có nguy cơ tranh chấp cao, công chứng hoặc chứng thực là lựa chọn nên ưu tiên vì giúp xác định rõ thời điểm, chủ thể và ý chí lập di chúc. Tuy nhiên, người lập di chúc vẫn cần bảo đảm nội dung di chúc rõ ràng, thống nhất và phù hợp với các điều kiện về hiệu lực của di chúc theo Bộ luật Dân sự 2015. Giá trị của Điều 635 vì thế nằm ở chức năng bảo đảm chứng cứ và giảm tranh chấp, hơn là tạo ra một điều kiện bắt buộc mang tính hình thức cho mọi trường hợp.