Điều 626 Bộ luật dân sự 2015: Quyền của người lập di chúc
Bình luận Điều 626 BLDS 2015 về quyền của người lập di chúc: chỉ định, truất quyền, phân chia và giao nghĩa vụ trong di sản.
Điều 626. Quyền của người lập di chúc
Người lập di chúc có quyền sau đây:
1. Chỉ định người thừa kế; truất quyền hưởng di sản của người thừa kế.
2. Phân định phần di sản cho từng người thừa kế.
3. Dành một phần tài sản trong khối di sản để di tặng, thờ cúng.
4. Giao nghĩa vụ cho người thừa kế.
5. Chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản.
Ý nghĩa của quy định
Điều 626 Bộ luật Dân sự 2015 thể hiện rõ nguyên tắc tôn trọng ý chí của cá nhân đối với tài sản thuộc quyền sở hữu của mình sau khi chết. Nhà làm luật trao cho người lập di chúc quyền quyết định không chỉ “ai được hưởng”, mà còn “hưởng như thế nào” và “ai phải thực hiện nghĩa vụ gì” trong phạm vi di sản. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp cho việc định đoạt tài sản bằng di chúc, đồng thời tạo khuôn khổ để việc chuyển dịch di sản diễn ra có trật tự.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Quyền theo Điều 626 chỉ phát sinh khi chủ thể đã lập di chúc và di chúc đó đáp ứng điều kiện có hiệu lực theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015. Nội dung di chúc có thể chỉ định người thừa kế, truất quyền hưởng di sản, phân định phần di sản cho từng người, dành tài sản cho di tặng hoặc thờ cúng, giao nghĩa vụ cho người thừa kế, và chỉ định người giữ di chúc, người quản lý di sản, người phân chia di sản. Tuy nhiên, các quyền này chỉ là quyền định đoạt trong phạm vi di sản của người lập di chúc, không phải quyền tạo lập nghĩa vụ vượt quá giá trị di sản hoặc làm vô hiệu các quy định bắt buộc của pháp luật.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng chỉ cần ghi trong di chúc thì mọi phân chia đều đương nhiên có hiệu lực. Thực tế, nếu di chúc không hợp pháp hoặc xâm phạm phần di sản phải dành cho người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, nội dung đó có thể bị vô hiệu toàn bộ hoặc một phần. Một hiểu sai khác là coi việc truất quyền hưởng di sản như một chế định độc lập; về bản chất, đây là quyền được thực hiện bằng ý chí thể hiện trong di chúc hợp pháp, không phải một thủ tục riêng biệt ngoài di chúc.
Lưu ý khi vận dụng thực tế
Khi soạn hoặc kiểm tra di chúc, cần đối chiếu đồng thời Điều 626 với các quy định về điều kiện có hiệu lực của di chúc, về người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc, và về nghĩa vụ tài sản của người chết. Nếu di chúc giao nghĩa vụ cho người thừa kế, nghĩa vụ đó phải gắn với di sản và không được đặt gánh nặng vượt quá khả năng thực hiện trong phạm vi được hưởng. Với nội dung dành cho thờ cúng, di tặng hoặc chỉ định người quản lý di sản, nên diễn đạt rõ ràng để tránh tranh chấp khi mở thừa kế.