Điều 610 Bộ luật dân sự 2015: Quyền bình đẳng về thừa kế của cá nhân

Ý nghĩa của quy định

Điều 610 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra một nguyên tắc rất cơ bản: đã là cá nhân thì đều có quyền như nhau trong việc để lại tài sản cho người khác và nhận di sản từ người chết để lại. Quy định này phản ánh tư tưởng bình đẳng trong quan hệ tài sản, loại bỏ mọi sự phân biệt về giới tính, tình trạng hôn nhân, nguồn gốc con, dân tộc hay địa vị xã hội khi xác lập và thực hiện quyền thừa kế. Đây là nền tảng để toàn bộ chế định thừa kế vận hành thống nhất và không bị chi phối bởi định kiến xã hội.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều luật này không tự tạo ra phần di sản cụ thể cho từng người, mà xác lập nguyên tắc đối xử bình đẳng trong việc hưởng và để lại di sản. Khi áp dụng vào tình huống cụ thể, phải đối chiếu tiếp với các quy định về di chúc, thừa kế theo pháp luật, người thừa kế không phụ thuộc nội dung di chúc và hàng thừa kế tương ứng. Nói cách khác, Điều 610 là điểm xuất phát, còn quyền của từng người chỉ được xác định đầy đủ khi ghép với các điều khoản chuyên biệt của Bộ luật Dân sự.

Những nội dung bình đẳng dễ gặp trong thực tế

• Mọi cá nhân đều có quyền lập di chúc để định đoạt tài sản của mình trong khuôn khổ pháp luật.
• Người thừa kế cùng hàng theo pháp luật được hưởng phần di sản ngang nhau, không phân biệt trai hay gái, con đẻ hay con nuôi, con trong hay ngoài giá thú.
• Vợ và chồng có địa vị pháp lý bình đẳng trong quan hệ thừa kế đối với di sản của nhau.
• Người được chỉ định hưởng di sản theo di chúc và người hưởng theo pháp luật đều được pháp luật bảo vệ như nhau, nếu đáp ứng điều kiện tương ứng.

Cách hiểu sai thường gặp

Không nên hiểu Điều 610 theo nghĩa mọi người đều đương nhiên có quyền hưởng di sản như nhau trong mọi trường hợp. Bình đẳng ở đây là bình đẳng về nguyên tắc pháp lý, còn việc được hưởng bao nhiêu, theo căn cứ nào phải căn cứ vào di chúc hợp pháp hoặc quy định về thừa kế theo pháp luật. Cũng không thể dùng điều luật này để bác bỏ các giới hạn hợp pháp khác, như hiệu lực của di chúc, quyền của người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc hoặc việc từ chối nhận di sản.

Lưu ý khi xử lý hồ sơ thừa kế

Khi giải quyết tranh chấp hoặc tư vấn chia di sản, cần tách bạch giữa nguyên tắc bình đẳng và cơ chế phân chia cụ thể. Điều 610 hỗ trợ lập luận chống lại mọi yêu cầu phân biệt đối xử trong thừa kế, nhưng không thay thế các điều khoản về xác định người thừa kế, di sản, hiệu lực di chúc hay thứ tự hàng thừa kế. Vì vậy, muốn áp dụng đúng, phải xác định rõ: ai là người để lại di sản, căn cứ thừa kế nào được áp dụng, và pháp luật chuyên ngành đang điều chỉnh quan hệ đó ra sao.