Điều 606 Bộ luật dân sự 2015: Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể
Bình luận Điều 606 BLDS 2015 về bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể, phạm vi bồi thường và người được hưởng.
Điều 606. Bồi thường thiệt hại do xâm phạm thi thể
1. Cá nhân, pháp nhân xâm phạm thi thể phải bồi thường thiệt hại.
2. Thiệt hại do xâm phạm thi thể gồm chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại.
3. Người chịu trách nhiệm bồi thường khi thi thể bị xâm phạm phải bồi thường theo quy định tại khoản 2 Điều này và một khoản tiền khác để bù đắp tổn thất về tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất của người chết, nếu không có những người này thì người trực tiếp nuôi dưỡng người chết được hưởng khoản tiền này. Mức bồi thường bù đắp tổn thất về tinh thần do các bên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa đối với mỗi thi thể bị xâm phạm không quá ba mươi lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định.
Ý nghĩa bảo vệ của điều luật
Điều 606 không chỉ điều chỉnh hậu quả vật chất của hành vi xâm phạm thi thể mà còn bảo vệ giá trị nhân thân thiêng liêng gắn với người đã chết và tình cảm của thân nhân. Nhà làm luật lựa chọn cách tiếp cận riêng: không dừng ở việc buộc khắc phục chi phí phát sinh, mà còn ghi nhận một khoản bù đắp tinh thần cho người thân thích hàng thừa kế thứ nhất. Điều này cho thấy thi thể được pháp luật bảo vệ với mức độ đặc biệt, khác với các thiệt hại tài sản thông thường.
Điều kiện để phát sinh trách nhiệm
Để áp dụng Điều 606, trước hết phải có hành vi xâm phạm thi thể của cá nhân hoặc pháp nhân. Chủ thể gây thiệt hại là người phải chịu trách nhiệm bồi thường, không phụ thuộc vào việc hành vi đó được thực hiện trực tiếp hay thông qua tổ chức, pháp nhân. Khi đã xác định có xâm phạm, trách nhiệm bồi thường phát sinh theo hai lớp: chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục thiệt hại và khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần.
Phạm vi bồi thường cần nắm đúng
Thiệt hại vật chất theo điều này được hiểu hẹp, chủ yếu là chi phí hợp lý để hạn chế, khắc phục hậu quả do việc xâm phạm gây ra. Người áp dụng không được suy diễn rộng sang các khoản thiệt hại không gắn trực tiếp với việc khắc phục xâm phạm thi thể. Với khoản tinh thần, luật ưu tiên thỏa thuận; nếu không thỏa thuận được thì mức tối đa là 30 lần mức lương cơ sở cho mỗi thi thể bị xâm phạm.
Người có quyền nhận khoản bù đắp tinh thần
Khoản tiền bù đắp tổn thất tinh thần không được trả cho mọi người liên quan mà thuộc về những người thân thích hàng thừa kế thứ nhất của người chết. Nếu không còn những người này, người trực tiếp nuôi dưỡng người chết là người được hưởng. Đây là điểm thực tiễn rất quan trọng vì xác định sai người thụ hưởng sẽ dẫn đến sai tư cách yêu cầu và sai cách giải quyết bồi thường.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất Điều 606 với bồi thường thiệt hại do xâm phạm mồ mả hoặc hài cốt. Đây là các quan hệ pháp lý khác nhau, có cấu thành và giới hạn bồi thường riêng, nên không được áp dụng lẫn lộn. Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng chỉ cần có hậu quả tinh thần là tự động phát sinh bồi thường; thực tế phải có hành vi xâm phạm thi thể được chứng minh và phải xác định đúng người chịu trách nhiệm.
Lưu ý khi áp dụng vào vụ việc cụ thể
Trong thực tiễn, cần làm rõ ba điểm: có hay không hành vi xâm phạm, thiệt hại thực tế phát sinh là gì, và ai là người có quyền nhận khoản tiền bù đắp tinh thần. Khi các bên không tự thỏa thuận được, cơ quan giải quyết tranh chấp chỉ có thể ấn định trong khung tối đa do luật định, không tùy nghi vượt trần. Vì vậy, Điều 606 vừa là căn cứ bồi thường, vừa là giới hạn pháp lý để tránh việc yêu cầu hoặc chấp nhận bồi thường vượt quá phạm vi luật cho phép.