Điều 58 Bộ luật dân sự 2015: Quyền của người giám hộ

Trọng tâm của điều luật

Điều 58 không trao cho người giám hộ một quyền tự do tuyệt đối đối với tài sản hay nhân thân của người được giám hộ, mà chỉ ghi nhận các quyền cần thiết để thực hiện chức năng giám hộ. Cốt lõi của điều luật là bảo đảm người không thể tự mình bảo vệ quyền lợi được đặt dưới một cơ chế đại diện phù hợp, nhưng vẫn giữ nguyên nguyên tắc tôn trọng lợi ích của họ.

Vì vậy, mọi quyền được nêu tại điều này đều phải được hiểu theo mục tiêu chăm sóc, quản lý và bảo vệ, không phải để người giám hộ chiếm dụng hoặc sử dụng tài sản cho lợi ích riêng. Đây là điểm thường bị nhầm lẫn nhất trong thực tiễn.

Ý nghĩa lập pháp

Nhà làm luật thiết kế Điều 58 theo hướng cân bằng giữa hai yêu cầu: tạo cho người giám hộ đủ công cụ pháp lý để hành động kịp thời, đồng thời ngăn ngừa việc lạm quyền. Việc cho phép sử dụng tài sản để đáp ứng nhu cầu thiết yếu và thanh toán chi phí hợp lý cho thấy pháp luật chấp nhận các khoản chi phục vụ trực tiếp cho việc giám hộ. Tuy nhiên, việc đại diện trong giao dịch dân sự vẫn phải gắn với lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.

Đối với người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, phạm vi quyền của người giám hộ còn hẹp hơn: chỉ được Tòa án quyết định trong số các quyền tại khoản 1. Quy định này thể hiện chủ trương cá thể hóa mức độ bảo vệ theo tình trạng năng lực của từng người được giám hộ.

Điều kiện để áp dụng

Điều 58 chỉ phát sinh khi đã có quan hệ giám hộ hợp pháp và người giám hộ đang thực hiện nhiệm vụ đối với người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi. Với nhóm sau cùng, quyền cụ thể phải xuất phát từ quyết định của Tòa án, không mặc nhiên đương nhiên có đầy đủ như hai nhóm đầu.

Khi áp dụng, cần xác định rõ: người giám hộ đang thực hiện quyền nào, quyền đó nhằm mục đích gì, và việc sử dụng tài sản hay đại diện có thực sự cần thiết cho lợi ích của người được giám hộ hay không. Nếu thiếu ba yếu tố này, hành vi dễ bị coi là vượt quá phạm vi giám hộ.

Những điểm dễ hiểu sai

Thứ nhất, quyền sử dụng tài sản không đồng nghĩa với quyền định đoạt tùy ý. Người giám hộ chỉ được dùng tài sản để chi cho nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ và phải tôn trọng các giới hạn pháp luật về quản lý tài sản.

Thứ hai, khoản chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản không phải là khoản bồi hoàn tự động mọi chi tiêu của người giám hộ. Chỉ những chi phí có căn cứ, cần thiết và gắn trực tiếp với việc quản lý, bảo vệ tài sản mới thuộc phạm vi được thanh toán.

Thứ ba, quyền đại diện không phải là sự thay thế toàn diện cho ý chí của người được giám hộ trong mọi tình huống. Người giám hộ chỉ được nhân danh người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và các quyền khác khi việc đó nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.

Lưu ý khi áp dụng thực tiễn

Trong hồ sơ, chứng cứ về quan hệ giám hộ, phạm vi quyền được giao và mục đích sử dụng tài sản là yếu tố then chốt. Nếu phát sinh tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền thường xem xét rất kỹ tính cần thiết, tính hợp lý và sự phù hợp với lợi ích của người được giám hộ.

Với người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, phải đọc Điều 58 cùng với quyết định của Tòa án về việc giám hộ để xác định đúng giới hạn quyền. Không thể mặc nhiên áp dụng đầy đủ toàn bộ khoản 1 nếu bản án, quyết định chỉ cho phép một số quyền nhất định.

Điểm cần nhớ

• Điều 58 trao quyền để thực hiện giám hộ, không trao quyền sở hữu tài sản.
• Mọi quyền đều phải hướng tới lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.
• Với người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, phạm vi quyền do Tòa án quyết định.