Điều 566 Bộ luật dân sự 2015: Quyền của bên được ủy quyền

Trọng tâm của quy định

Điều 566 Bộ luật Dân sự 2015 không chỉ ghi nhận quyền lợi của bên được ủy quyền, mà còn tạo nền tảng để việc ủy quyền vận hành thực chất, không hình thức. Khi đã giao việc cho người khác nhân danh mình, bên ủy quyền phải bảo đảm người được ủy quyền có đủ dữ liệu, giấy tờ và phương tiện cần thiết để hoàn thành công việc.

Ý nghĩa thực tiễn của điều luật là phân bổ rủi ro và chi phí một cách hợp lý. Bên được ủy quyền không phải tự gánh toàn bộ chi phí phát sinh vì phục vụ lợi ích của bên ủy quyền; khoản nào là chi phí hợp lý, cần thiết cho việc thực hiện công việc thì phải được hoàn trả.

Điều kiện để áp dụng

Quyền theo Điều 566 chỉ phát sinh khi có quan hệ ủy quyền hợp pháp theo Bộ luật Dân sự 2015 và bên được ủy quyền đang thực hiện công việc trong phạm vi được giao. Với quyền yêu cầu cung cấp thông tin, tài liệu, phương tiện, yếu tố quyết định là tính cần thiết của các dữ liệu đó đối với việc thực hiện công việc ủy quyền.

Với quyền được thanh toán, cần tách bạch giữa chi phí hợp lý và thù lao. Chi phí hợp lý là khoản đã chi để hoàn thành công việc; còn thù lao chỉ phát sinh khi có thỏa thuận hoặc khi pháp luật có quy định.

Những điểm dễ hiểu sai

Nhiều trường hợp nhầm lẫn rằng bên được ủy quyền luôn được trả thù lao. Thực tế, thù lao không mặc nhiên tồn tại; đây là vấn đề phụ thuộc thỏa thuận hoặc căn cứ luật chuyên ngành, trong khi chi phí hợp lý là nghĩa vụ hoàn trả riêng biệt của bên ủy quyền.

Một nhầm lẫn khác là mọi khoản chi của bên được ủy quyền đều được thanh toán. Cách hiểu đúng là chỉ những khoản cần thiết, hợp lý và gắn trực tiếp với việc thực hiện công việc ủy quyền mới thuộc phạm vi hoàn trả; chi tiêu tự ý, vượt phạm vi hoặc không có căn cứ thực hiện sẽ khó được chấp nhận.

Lưu ý khi áp dụng

Trong thực tiễn, để tránh tranh chấp, các bên nên xác định rõ ngay từ đầu phạm vi công việc, loại tài liệu cần cung cấp, cách chứng minh chi phí và cơ chế thanh toán. Nếu không có quy định cụ thể trong hợp đồng, việc đánh giá “hợp lý” sẽ dựa vào mục đích công việc, mức chi tiêu cần thiết và chứng từ thể hiện khoản đã bỏ ra.

Điều 566 cần được đọc cùng với Điều 565 Bộ luật Dân sự 2015 về nghĩa vụ của bên được ủy quyền và Điều 568 Bộ luật Dân sự 2015 về quyền của bên ủy quyền để thấy đầy đủ cơ chế hai chiều của quan hệ ủy quyền. Cách tiếp cận này giúp hạn chế tranh chấp về chi phí, thù lao và trách nhiệm sau khi công việc được thực hiện.