Điều 555 Bộ luật dân sự 2015: Nghĩa vụ của bên gửi tài sản

Trọng tâm áp dụng

Điều 555 xác lập nghĩa vụ của bên gửi tài sản theo hướng phối hợp trung thực, đầy đủ và kịp thời với bên giữ. Đây không phải là nghĩa vụ hình thức, mà là điều kiện để bên giữ có cơ sở lựa chọn biện pháp bảo quản phù hợp với tính chất của tài sản. Nhà làm luật đặt trách nhiệm thông tin lên bên gửi vì chính bên này thường nắm rõ đặc điểm, nguy cơ hư hỏng hoặc yêu cầu bảo quản đặc biệt của tài sản gửi giữ.

Trong thực tiễn, điều luật này nhằm ngăn tình trạng gửi tài sản nhưng không nói rõ tình trạng, tính chất hoặc cách bảo quản cần thiết, rồi sau đó đổ rủi ro cho bên giữ khi tài sản bị hư hỏng. Cơ chế của Điều 555 vì vậy vừa bảo vệ bên giữ khỏi trách nhiệm bất công, vừa buộc bên gửi phải hành xử cẩn trọng khi giao tài sản.

Điều kiện để phát sinh nghĩa vụ

Nghĩa vụ tại khoản 1 phát sinh ngay khi bên gửi giao tài sản. Khi đó, bên gửi phải báo cho bên giữ biết tình trạng tài sản và biện pháp bảo quản thích hợp đối với tài sản gửi giữ. Nếu không thực hiện việc báo mà tài sản bị tiêu hủy hoặc hư hỏng do không được bảo quản thích hợp, rủi ro thuộc về bên gửi; nếu gây thiệt hại cho bên giữ thì bên gửi còn phải bồi thường.

Nghĩa vụ tại khoản 2 phát sinh theo thỏa thuận về thù lao trong hợp đồng gửi giữ. Bên gửi phải trả đủ tiền công, đúng thời hạn và đúng phương thức đã cam kết. Đây là nghĩa vụ thanh toán mang tính cơ bản, là đối ứng trực tiếp cho việc bên giữ thực hiện công việc bảo quản tài sản.

Điểm cần lưu ý khi áp dụng

Không nên hiểu khoản 1 theo hướng mọi thiệt hại của tài sản đều đương nhiên do bên gửi chịu. Trách nhiệm của bên gửi chỉ đặt ra khi có sự không thông báo hoặc thông báo không đầy đủ, và thiệt hại phát sinh từ việc bên giữ không áp dụng được biện pháp bảo quản thích hợp. Nếu bên giữ đã được thông tin đầy đủ mà vẫn bảo quản sai, trách nhiệm sẽ được xem xét theo nghĩa vụ của bên giữ và quy định về bồi thường tương ứng.

Cũng không nên nhầm nghĩa vụ trả tiền công là phụ thuộc vào việc tài sản có phát sinh hư hỏng hay không. Ngay cả khi tài sản được bảo quản tốt, bên gửi vẫn phải thanh toán đúng thỏa thuận nếu hợp đồng có thù lao. Trong tranh chấp thực tế, chứng cứ quan trọng nhất thường là nội dung đã thông báo khi giao tài sản, thỏa thuận về cách bảo quản, và bằng chứng về thời hạn, phương thức thanh toán.

Lưu ý thực tiễn

Khi giao tài sản có giá trị, tài sản dễ hư hỏng hoặc tài sản có yêu cầu bảo quản đặc biệt, bên gửi nên lập mô tả rõ tình trạng tài sản và hướng dẫn bảo quản bằng văn bản. Cách làm này giúp xác định ranh giới trách nhiệm nếu có sự cố. Với hợp đồng gửi giữ có thù lao, nên ghi rõ mức tiền, thời điểm trả, phương thức thanh toán và hậu quả nếu chậm trả để tránh tranh chấp về nghĩa vụ công.