Điều 375 Bộ luật dân sự 2015: Chấm dứt nghĩa vụ theo thỏa thuận

Ý nghĩa của quy định

Điều 375 thể hiện nguyên tắc tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận trong quan hệ dân sự, đồng thời khẳng định quyền của các bên không phải là tuyệt đối. Pháp luật cho phép chấm dứt nghĩa vụ bằng thỏa thuận để tạo sự linh hoạt trong giao kết và thực hiện quan hệ dân sự, nhưng vẫn đặt ra “hàng rào” bảo vệ lợi ích công và quyền của chủ thể khác. Đây là quy định mang tính định hướng thực tiễn: ưu tiên sự thống nhất ý chí, song không hợp pháp hóa các thỏa thuận gây phương hại đến trật tự pháp lý chung.

Điều kiện để áp dụng

Để Điều 375 được kích hoạt, trước hết phải có nghĩa vụ dân sự đang tồn tại và các bên liên quan phải thống nhất rõ ràng về việc chấm dứt nghĩa vụ đó. Sự thỏa thuận này cần phản ánh đúng ý chí của các bên, không bị cưỡng ép, lừa dối hoặc nhầm lẫn làm ảnh hưởng đến hiệu lực pháp lý của giao dịch liên quan. Quan trọng hơn, nội dung chấm dứt không được làm thiệt hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của người khác.

Phạm vi cần hiểu đúng

Quy định này không đồng nghĩa với việc bất kỳ nghĩa vụ nào cũng có thể xóa bỏ chỉ bằng một sự đồng ý hình thức. Nếu việc chấm dứt làm ảnh hưởng đến bên thứ ba hoặc trái với lợi ích công, thỏa thuận đó không được pháp luật bảo vệ. Trong thực tế, cần phân biệt rõ giữa việc chấm dứt nghĩa vụ, sửa đổi nghĩa vụ và thay thế nghĩa vụ bằng nghĩa vụ khác; đây là ba cơ chế pháp lý khác nhau, dễ bị nhầm lẫn khi áp dụng.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 375, các bên nên xác định rõ đối tượng nghĩa vụ, thời điểm chấm dứt và hậu quả pháp lý sau khi chấm dứt để tránh tranh chấp. Nếu nghĩa vụ đã gắn với quyền lợi của người thứ ba hoặc có yếu tố công cộng, việc thỏa thuận nội bộ giữa các bên chưa chắc làm chấm dứt được nghĩa vụ theo nghĩa pháp lý. Vì vậy, giá trị cốt lõi của điều luật này không nằm ở “quyền tự do hủy bỏ”, mà ở khả năng chấm dứt có kiểm soát, hợp pháp và không xâm phạm lợi ích được luật bảo vệ.