Điều 355 Bộ luật dân sự 2015: Chậm tiếp nhận việc thực hiện nghĩa vụ

Ý nghĩa của quy định

Điều 355 đặt ra cơ chế xử lý khi nghĩa vụ đã đến hạn và bên có nghĩa vụ đã thực hiện đúng, nhưng bên có quyền không nhận. Quy định này nhằm ngăn việc một bên cố tình kéo dài, trì hoãn hoặc né tránh việc nhận tài sản, từ đó làm phát sinh rủi ro hư hỏng, chi phí lưu giữ và tranh chấp về thiệt hại. Về bản chất, đây là biện pháp cân bằng quyền lợi giữa các bên, không phải là chế tài đối với lỗi không nhận đơn thuần.

Điều kiện để áp dụng

Để áp dụng Điều 355, cần có đủ ba dấu hiệu cốt lõi: nghĩa vụ đã đến thời hạn thực hiện; bên có nghĩa vụ đã thực hiện hoặc sẵn sàng thực hiện đúng nghĩa vụ; bên có quyền không tiếp nhận việc thực hiện đó. Nếu bên có nghĩa vụ chưa thực hiện đúng thời hạn hoặc thực hiện không đúng đối tượng, không thể coi là chậm tiếp nhận theo điều luật này. Vì vậy, trọng tâm khi xác định tình huống là kiểm tra đúng hạn, đúng đối tượng và hành vi từ chối tiếp nhận.

Quyền của bên có nghĩa vụ khi bên có quyền không nhận

Khi đối tượng nghĩa vụ là tài sản, bên có nghĩa vụ không bị đặt vào tình trạng phải tiếp tục chịu rủi ro vô hạn. Pháp luật cho phép gửi tài sản tại nơi nhận gửi giữ hoặc áp dụng biện pháp cần thiết khác để bảo quản tài sản, đồng thời được yêu cầu thanh toán chi phí hợp lý. Nếu tài sản được gửi giữ, bên có nghĩa vụ phải thông báo ngay cho bên có quyền; đây là nghĩa vụ tố tụng và chứng cứ rất quan trọng để chứng minh thiện chí thực hiện nghĩa vụ.

Xử lý tài sản có nguy cơ hư hỏng

Đối với tài sản có nguy cơ bị hư hỏng, bên có nghĩa vụ còn có quyền bán tài sản để tránh tổn thất lớn hơn. Số tiền thu được sau khi trừ chi phí hợp lý để bảo quản và bán tài sản phải được trả cho bên có quyền. Điểm cần lưu ý là quyền bán chỉ phát sinh khi có nguy cơ hư hỏng, nên không được hiểu rộng thành quyền tự ý định đoạt tài sản trong mọi trường hợp chậm nhận.

Những hiểu nhầm thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng bên có quyền không nhận thì bên có nghĩa vụ đương nhiên chấm dứt nghĩa vụ. Thực tế, điều luật không làm nghĩa vụ tự chấm dứt mà chỉ trao cơ chế xử lý phù hợp để bảo quản tài sản, hạn chế thiệt hại và xác lập trách nhiệm về chi phí phát sinh. Nhầm lẫn thứ hai là coi việc bán tài sản là biện pháp tùy nghi; trên thực tế, đây là biện pháp chỉ áp dụng khi tài sản có nguy cơ hư hỏng và phải kèm theo thông báo ngay cho bên có quyền.

Lưu ý khi áp dụng thực tế

Trong tranh chấp, chứng cứ về việc đã thông báo, đã sắp xếp việc giao nhận đúng thời hạn và việc bên có quyền từ chối tiếp nhận có ý nghĩa quyết định. Bên có nghĩa vụ nên ghi nhận bằng văn bản, tin nhắn, email hoặc biên bản giao nhận để chứng minh mình đã thực hiện đúng. Khi phát sinh chi phí gửi giữ, bảo quản hoặc bán tài sản, chỉ phần chi phí hợp lý mới được yêu cầu thanh toán, nên cần lưu giữ hóa đơn, chứng từ và căn cứ phát sinh chi phí.