Điều 352 Bộ luật dân sự 2015: Trách nhiệm tiếp tục thực hiện nghĩa vụ

Ý nghĩa của quy định

Điều 352 phản ánh nguyên tắc bảo vệ lợi ích được thực hiện đúng của bên có quyền: vi phạm nghĩa vụ không làm mất ngay quyền yêu cầu thực hiện tiếp. Nhà làm luật đặt trọng tâm vào việc khôi phục trạng thái thực hiện nghĩa vụ đúng cam kết, thay vì mặc nhiên chuyển sang chế tài tiền tệ. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các nghĩa vụ mà kết quả thực hiện vẫn còn giá trị đối với bên có quyền.

Điều kiện để áp dụng

Quy định này được kích hoạt khi có hành vi thực hiện không đúng nghĩa vụ, bao gồm thực hiện thiếu, thực hiện sai cách, hoặc chưa hoàn thành nghĩa vụ trong phạm vi còn có thể khắc phục. Bên có quyền phải thể hiện yêu cầu tiếp tục thực hiện; đây là căn cứ trực tiếp để bên có nghĩa vụ tiếp tục hoàn tất nghĩa vụ của mình. Nếu nghĩa vụ đã trở nên không thể thực hiện bằng hiện vật hoặc việc tiếp tục thực hiện không còn ý nghĩa pháp lý, cần chuyển sang xem xét các chế tài khác.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều 352 không tự động tạo ra trách nhiệm bồi thường hay phạt vi phạm; đây trước hết là quyền yêu cầu thực hiện tiếp. Trên thực tế, điều luật thường được áp dụng cùng với các chế tài khác của trách nhiệm do vi phạm nghĩa vụ, nhưng bản chất của nó là buộc bên vi phạm hoàn tất phần nghĩa vụ còn thiếu hoặc sửa chữa phần thực hiện chưa đúng. Vì vậy, khi tư vấn hoặc giải quyết tranh chấp, cần tách bạch giữa yêu cầu thực hiện tiếp, yêu cầu bồi thường thiệt hại và quyền hủy bỏ hoặc chấm dứt hợp đồng nếu có căn cứ riêng.

Hiểu sai thường gặp

Hiểu sai phổ biến là cho rằng cứ có vi phạm nghĩa vụ thì bên có quyền chỉ được đòi tiền bồi thường. Thực tế, Điều 352 cho phép ưu tiên đòi hỏi nghĩa vụ phải được tiếp tục thực hiện, vì nhiều trường hợp bên có quyền quan tâm chủ yếu đến việc nhận đúng kết quả đã cam kết. Một nhầm lẫn khác là coi mọi vi phạm đều có thể áp dụng điều này; trên thực tế, phải xem nghĩa vụ còn khả năng thực hiện hay không và việc thực hiện tiếp có còn đạt mục đích bảo vệ quyền lợi hay không.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 352, cần xác định rõ nội dung nghĩa vụ bị thực hiện không đúng, phần nào đã thực hiện, phần nào còn phải thực hiện, và yêu cầu khắc phục cụ thể của bên có quyền. Trong tranh chấp, chứng cứ về thời hạn, phương thức, chất lượng và mức độ hoàn thành nghĩa vụ là yếu tố quyết định. Nếu bên có nghĩa vụ tiếp tục không thực hiện, bên có quyền cần cân nhắc đồng thời các biện pháp pháp lý khác để bảo đảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi.