Điều 336 Bộ luật dân sự 2015: Phạm vi bảo lãnh
Bình luận Điều 336 BLDS 2015 về phạm vi bảo lãnh, gồm phần nghĩa vụ, lãi, phạt, bồi thường và giới hạn với nghĩa vụ tương lai.
Điều 336. Phạm vi bảo lãnh
1. Bên bảo lãnh có thể cam kết bảo lãnh một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ cho bên được bảo lãnh.
2. Nghĩa vụ bảo lãnh bao gồm cả tiền lãi trên nợ gốc, tiền phạt, tiền bồi thường thiệt hại, lãi trên số tiền chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
3. Các bên có thể thỏa thuận sử dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.
4. Trường hợp nghĩa vụ được bảo lãnh là nghĩa vụ phát sinh trong tương lai thì phạm vi bảo lãnh không bao gồm nghĩa vụ phát sinh sau khi người bảo lãnh chết hoặc pháp nhân bảo lãnh chấm dứt tồn tại.
Phạm vi cam kết phải được xác định rõ
Điều 336 cho thấy bảo lãnh không chỉ là cam kết “đứng ra trả thay”, mà trước hết là sự ấn định giới hạn trách nhiệm của bên bảo lãnh. Bên bảo lãnh có thể chỉ bảo lãnh một phần hoặc bảo lãnh toàn bộ nghĩa vụ; nếu văn bản bảo lãnh không nói rõ, tranh chấp thường phát sinh ở chỗ bên nhận bảo lãnh yêu cầu vượt quá phần đã cam kết. Vì vậy, điểm mấu chốt khi soạn thảo là phải ghi nhận rõ phạm vi bảo lãnh gắn với nghĩa vụ nào, số tiền nào và trong giới hạn nào.
Nghĩa vụ bảo lãnh thường rộng hơn số nợ gốc
Khoản 2 của Điều này thể hiện quan điểm lập pháp: bên bảo lãnh không chỉ chịu trách nhiệm đối với nợ gốc mà còn có thể phải thực hiện cả tiền lãi, tiền phạt, bồi thường thiệt hại và lãi chậm trả, trừ khi các bên có thỏa thuận khác. Đây là điểm dễ bị hiểu sai trong thực tiễn, vì nhiều người cho rằng bảo lãnh chỉ bao trùm khoản nợ chính. Trên thực tế, nếu hợp đồng bảo lãnh không giới hạn lại, phạm vi trách nhiệm có thể lớn hơn rất nhiều so với giá trị nghĩa vụ ban đầu.
Bảo lãnh và bảo đảm bằng tài sản là hai lớp bảo vệ khác nhau
Khoản 3 cho phép các bên thỏa thuận dùng biện pháp bảo đảm bằng tài sản để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh. Quy định này không làm thay đổi bản chất của bảo lãnh là cam kết của bên thứ ba, mà chỉ bổ sung một tầng bảo đảm nhằm tăng khả năng thực hiện nghĩa vụ khi bên bảo lãnh không tự nguyện thực hiện. Trong áp dụng thực tế, cần phân biệt rõ giữa nghĩa vụ được bảo lãnh và nghĩa vụ bảo lãnh, vì tài sản bảo đảm ở đây bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của bên bảo lãnh, không phải tự động thay thế toàn bộ cơ chế bảo lãnh.
Giới hạn đặc biệt với nghĩa vụ phát sinh trong tương lai
Khoản 4 đặt ra giới hạn quan trọng đối với bảo lãnh cho nghĩa vụ tương lai: trách nhiệm bảo lãnh không kéo dài vô hạn sau khi cá nhân bảo lãnh chết hoặc pháp nhân bảo lãnh chấm dứt tồn tại. Đây là cơ chế bảo vệ sự ổn định của giao dịch và ngăn việc kéo dài trách nhiệm vượt ra ngoài sự tồn tại pháp lý của chủ thể bảo lãnh. Khi áp dụng, cần kiểm tra thời điểm phát sinh nghĩa vụ, thời điểm mở rộng nghĩa vụ, và thời điểm chấm dứt tư cách chủ thể để xác định đúng phần trách nhiệm còn hiệu lực.
Lưu ý khi áp dụng
Điều 336 chỉ phát huy hiệu quả khi văn bản bảo lãnh được thiết kế chặt chẽ về đối tượng, phạm vi, thời hạn và ngoại lệ. Sai lầm thường gặp là dùng mẫu bảo lãnh chung chung, không nói rõ có bao gồm lãi, phạt, bồi thường hay không, dẫn đến tranh chấp về số tiền phải thực hiện. Trong thực tiễn, một điều khoản bảo lãnh rõ ràng phải trả lời được ba câu hỏi: bảo lãnh cho nghĩa vụ nào, đến mức nào, và trong giới hạn thời gian nào.