Điều 253 Bộ luật dân sự 2015: Quyền về tưới nước, tiêu nước trong canh tác

Ý nghĩa của quy định

Điều 253 thể hiện cách tiếp cận thực tiễn của pháp luật dân sự: quyền sử dụng đất canh tác phải gắn với điều kiện bảo đảm sản xuất nông nghiệp. Nước là yếu tố đầu vào không thể thiếu, nên pháp luật buộc các thửa đất liền kề phải nhường một mức độ hợp lý để việc tưới, tiêu được thực hiện. Quy định này đồng thời ngăn việc mỗi thửa đất bị “đóng kín” tuyệt đối, gây cản trở sản xuất của bên cạnh.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Quyền này chỉ phát sinh khi người sử dụng đất có nhu cầu thực tế về tưới nước hoặc tiêu nước cho đất canh tác. Chủ thể có quyền là người sử dụng đất canh tác; đối tượng bị yêu cầu là những người sử dụng đất xung quanh có liên quan đến việc mở lối dẫn nước. Nội dung của quyền là yêu cầu một lối dẫn nước thích hợp, thuận tiện, chứ không phải chọn bất kỳ hướng nào mình muốn. Nếu việc sử dụng lối dẫn nước gây thiệt hại cho đất xung quanh, nghĩa vụ bồi thường phát sinh theo nguyên tắc trách nhiệm dân sự.

Điều kiện để “kích hoạt” Điều 253

Để áp dụng điều luật, cần xác định có đất canh tác, có nhu cầu tưới hoặc tiêu nước, và có sự cần thiết phải đi qua hoặc sử dụng không gian thuộc thửa đất liền kề để dẫn nước. Yếu tố quan trọng là tính hợp lý: lối dẫn nước phải phục vụ trực tiếp cho canh tác và được lựa chọn theo phương án ít gây ảnh hưởng nhất trong điều kiện thực tế. Điều luật không đòi hỏi phải có tranh chấp trước đó mới được yêu cầu; chỉ cần nhu cầu chính đáng và điều kiện địa lý, sản xuất phù hợp.

Những hiểu sai thường gặp

Không ít trường hợp cho rằng có quyền tưới tiêu thì được tự ý đặt ống, đào mương hoặc xả nước sang đất người khác. Cách hiểu này không đúng, vì quyền theo Điều 253 luôn đi kèm nghĩa vụ hạn chế thiệt hại và bồi thường nếu gây tổn thất. Cũng cần phân biệt quyền này với quyền sở hữu; người yêu cầu không được mở rộng thành quyền chiếm dụng lâu dài hoặc sử dụng vượt quá mức cần thiết cho canh tác. Nếu các bên đã có phương án thỏa thuận khác phù hợp hơn, thỏa thuận đó vẫn là căn cứ quan trọng khi xem xét áp dụng.

Lưu ý thực tiễn

Khi phát sinh nhu cầu tưới, tiêu nước, nên ưu tiên xác định vị trí, phạm vi, phương thức dẫn nước sao cho hợp lý và hạn chế xâm hại nhất đến đất liền kề. Trong tranh chấp, trọng tâm thường không nằm ở việc “có được quyền hay không” mà ở chỗ lối dẫn nước nào là phù hợp, mức độ ảnh hưởng ra sao và thiệt hại có được chứng minh hay không. Từ góc độ áp dụng, Điều 253 là căn cứ để bảo vệ sản xuất nông nghiệp, nhưng không loại trừ việc phải bồi thường đầy đủ nếu việc sử dụng quyền vượt quá giới hạn cần thiết.