Điều 217 Bộ luật dân sự 2015: Sử dụng tài sản chung
Bình luận Điều 217 BLDS 2015 về quyền khai thác, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản chung theo phần và hợp nhất.
Điều 217. Sử dụng tài sản chung
1. Mỗi chủ sở hữu chung theo phần có quyền khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản chung tương ứng với phần quyền sở hữu của mình, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
2. Các chủ sở hữu chung hợp nhất có quyền ngang nhau trong việc khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản chung, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Ý nghĩa của quy định
Điều 217 đặt ra nguyên tắc phân bổ lợi ích từ tài sản chung một cách công bằng, tương thích với bản chất của từng loại sở hữu chung. Với sở hữu chung theo phần, quyền hưởng lợi được xác định theo tỷ lệ phần quyền sở hữu; với sở hữu chung hợp nhất, mặc định các đồng chủ sở hữu có quyền ngang nhau. Cách thiết kế này nhằm tránh tranh chấp về việc một bên khai thác tài sản chung nhưng hưởng lợi vượt quá phần quyền của mình.
Điểm cốt lõi khi áp dụng
Điều luật chỉ phát sinh khi tồn tại quan hệ sở hữu chung và có hoạt động khai thác công dụng, hưởng hoa lợi, lợi tức từ tài sản chung. Đây là quy định về sử dụng tài sản chung, nên cần phân biệt rõ với quản lý tài sản chung theo Điều 216 và định đoạt tài sản chung theo Điều 218 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu các bên đã có thỏa thuận khác hoặc pháp luật chuyên ngành có quy định khác thì thỏa thuận hoặc quy định đó được ưu tiên áp dụng.
Sở hữu chung theo phần
Ở loại sở hữu này, phần quyền của mỗi chủ sở hữu đã được xác định, nên việc hưởng lợi phải tương ứng với phần quyền đó. Người có tỷ lệ quyền lớn hơn được hưởng phần lợi ích lớn hơn; người có tỷ lệ quyền nhỏ hơn chỉ được hưởng trong giới hạn phần quyền của mình. Đây là điểm thể hiện trực tiếp nguyên tắc “đầu tư bao nhiêu, hưởng tương ứng bấy nhiêu” trong quan hệ tài sản chung theo phần.
Sở hữu chung hợp nhất
Với sở hữu chung hợp nhất, phần quyền của từng người không xác định trước trên tài sản chung, nên pháp luật mặc định các đồng chủ sở hữu có quyền ngang nhau trong khai thác lợi ích. Tuy nhiên, quyền ngang nhau không đồng nghĩa với việc mỗi người được tự ý sử dụng tùy ý; việc khai thác vẫn phải đặt trong khuôn khổ thỏa thuận chung và quy định pháp luật liên quan. Trong thực tiễn, đây là căn cứ quan trọng để xác định phần hưởng lợi giữa vợ chồng, thành viên hộ gia đình hoặc các đồng sở hữu hợp nhất khác.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất quyền sử dụng với quyền định đoạt. Thực tế, Điều 217 chỉ nói về khai thác công dụng, hoa lợi, lợi tức; còn việc bán, tặng cho, thế chấp hoặc chuyển dịch quyền đối với tài sản chung phải xem theo quy định về định đoạt. Nhầm lẫn thứ hai là cho rằng mọi tài sản chung đều chia đều; cách chia chỉ đúng với sở hữu chung hợp nhất, còn sở hữu chung theo phần phải căn cứ tỷ lệ quyền sở hữu.
Lưu ý thực tiễn
Khi giải quyết tranh chấp, cần xác định trước loại sở hữu chung, nguồn gốc tài sản, thỏa thuận giữa các bên và cách phân chia lợi ích đã được thực hiện trong thực tế. Nếu tài sản chung đang tạo ra thu nhập, bên khai thác tài sản phải chứng minh căn cứ hưởng lợi và tỷ lệ phân chia. Trong trường hợp có thỏa thuận riêng, nội dung thỏa thuận sẽ là tiêu chí chính để xác định quyền hưởng hoa lợi, lợi tức, miễn là không trái luật.