Điều 215 Bộ luật dân sự 2015: Sở hữu chung hỗn hợp
Bình luận ngắn gọn về Điều 215 BLDS 2015: khái niệm, điều kiện áp dụng, cách quản lý và lỗi nhầm lẫn thường gặp.
Điều 215. Sở hữu chung hỗn hợp
1. Sở hữu chung hỗn hợp là sở hữu đối với tài sản do các chủ sở hữu thuộc các thành phần kinh tế khác nhau góp vốn để sản xuất, kinh doanh thu lợi nhuận.
2. Tài sản được hình thành từ nguồn vốn góp của các chủ sở hữu, lợi nhuận hợp pháp thu được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc từ nguồn khác phù hợp với quy định của pháp luật là tài sản thuộc sở hữu chung hỗn hợp.
3. Việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản thuộc sở hữu chung hỗn hợp phải tuân theo quy định tại Điều 209 của Bộ luật này và quy định của pháp luật có liên quan đến việc góp vốn, tổ chức, hoạt động sản xuất, kinh doanh, quản lý, điều hành, trách nhiệm về tài sản và phân chia lợi nhuận.
Ý nghĩa của quy định
Điều 215 đặt ra khung pháp lý cho sở hữu chung hỗn hợp trong các quan hệ hợp tác kinh doanh có nhiều chủ thể thuộc các thành phần kinh tế khác nhau. Mục tiêu là thừa nhận tính đa dạng của nguồn vốn và mô hình đầu tư, nhưng vẫn bảo đảm trật tự pháp lý trong quản lý tài sản chung. Quy định này đặc biệt hữu ích khi xác định chế độ tài sản của các dự án, liên doanh, hợp tác đầu tư hoặc mô hình góp vốn cùng khai thác lợi nhuận.
Điểm cốt lõi khi áp dụng
Điều luật chỉ được kích hoạt khi có nhiều chủ sở hữu thuộc các thành phần kinh tế khác nhau cùng góp vốn để sản xuất, kinh doanh nhằm thu lợi nhuận. Tài sản chung không chỉ bao gồm phần vốn góp ban đầu mà còn bao gồm lợi nhuận hợp pháp phát sinh từ hoạt động kinh doanh và các nguồn khác phù hợp pháp luật. Vì vậy, khi giải quyết tranh chấp, phải truy nguyên đúng nguồn hình thành tài sản trước khi xác định quyền của từng chủ thể.
Phạm vi chiếm hữu, sử dụng, định đoạt
Khoản 3 dẫn chiếu trực tiếp đến Điều 209 Bộ luật Dân sự 2015, cho thấy việc quản lý tài sản chung hỗn hợp không thể tách rời nguyên tắc chung về sở hữu chung. Đồng thời, việc thực hiện quyền còn phải tuân theo quy định về góp vốn, tổ chức, điều hành, trách nhiệm tài sản và phân chia lợi nhuận của pháp luật có liên quan. Nói cách khác, điều luật này không tự tạo ra một cơ chế đầy đủ và khép kín, mà vận hành cùng hệ thống pháp luật về doanh nghiệp, đầu tư và hợp tác kinh doanh.
Dễ nhầm lẫn trong thực tế
Nhầm lẫn phổ biến là coi mọi tài sản do nhiều bên cùng tham gia kinh doanh đều đương nhiên là sở hữu chung hỗn hợp. Thực tế, nếu tài sản đã được chuyển sang sở hữu của một pháp nhân độc lập thì chế độ tài sản sẽ theo tư cách pháp nhân, không còn là sở hữu chung của các bên góp vốn theo nghĩa của Điều 215. Cũng không được đồng nhất sở hữu chung hỗn hợp với sở hữu chung theo phần; bản chất của điều này nằm ở sự kết hợp vốn và lợi ích kinh doanh giữa các chủ thể khác nhau.
Lưu ý thực tiễn
Khi áp dụng điều luật, cần kiểm tra đồng thời thỏa thuận góp vốn, mục đích kinh doanh, cách ghi nhận tài sản và cơ chế chia lợi nhuận. Nếu không có căn cứ rõ về phần vốn, quyền quản lý và trách nhiệm tài sản, tranh chấp rất dễ phát sinh ở giai đoạn khai thác hoặc chấm dứt hợp tác. Do đó, giá trị thực tiễn lớn nhất của Điều 215 là buộc các bên phải minh bạch ngay từ cấu trúc sở hữu và cơ chế vận hành tài sản chung.