Điều 207 Bộ luật dân sự 2015: Sở hữu chung và các loại sở hữu chung

Ý nghĩa của Điều 207

Điều 207 là quy định mở đầu, mang tính định danh cho chế định sở hữu chung trong Bộ luật Dân sự 2015. Nhà làm luật không chỉ ghi nhận việc nhiều chủ thể cùng có quyền sở hữu đối với một tài sản, mà còn đặt ra tiêu chí phân loại để tránh nhầm lẫn giữa các mô hình đồng sở hữu khác nhau.

Về mặt áp dụng, đây là điểm xuất phát để xác định quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung sẽ theo phần quyền xác định hay theo cơ chế thống nhất của khối tài sản chung. Nếu xác định sai loại sở hữu chung, toàn bộ cách xử lý giao dịch, chia tài sản, hoặc đồng ý định đoạt có thể bị áp dụng sai.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Sở hữu chung chỉ phát sinh khi có từ hai chủ thể trở lên cùng có quyền sở hữu đối với cùng một tài sản. Tài sản đó không còn là tài sản riêng đơn lẻ của từng người, mà trở thành tài sản chung và phải được xử lý theo quy định riêng của pháp luật dân sự.

Khoản 2 Điều 207 chỉ ra hai hình thức cơ bản: sở hữu chung theo phần và sở hữu chung hợp nhất. Phân biệt này có ý nghĩa quyết định vì ở sở hữu chung theo phần, phần quyền của mỗi chủ sở hữu đã được xác định, còn ở sở hữu chung hợp nhất thì phần quyền của từng người không được xác định đối với tài sản chung.

Cách hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng cứ nhiều người cùng đứng tên hoặc cùng quản lý tài sản thì mặc nhiên là một loại sở hữu chung duy nhất. Thực tế, phải xác định bản chất pháp lý của quan hệ sở hữu, vì cùng là tài sản chung nhưng cơ chế định đoạt, chia tách và bảo vệ quyền lợi lại khác nhau tùy loại.

Nhầm lẫn khác là coi sở hữu chung hợp nhất như một khối tài sản không thể phân biệt trong mọi trường hợp. Trên thực tế, pháp luật dân sự còn cho phép phân hóa thành các dạng cụ thể, trong đó có các trường hợp sở hữu chung hợp nhất có thể phân chia hoặc không phân chia theo quy định chuyên ngành và quy định tương ứng của Bộ luật Dân sự.

Lưu ý thực tiễn

Khi xử lý tranh chấp hoặc giao dịch liên quan đến tài sản chung, cần xác định ngay: ai là đồng chủ sở hữu, tài sản chung được hình thành từ căn cứ nào, và thuộc loại sở hữu chung nào. Đây là bước đầu tiên trước khi bàn đến việc bán, tặng cho, thế chấp, chia tài sản hoặc yêu cầu Tòa án giải quyết.

Trong thực tiễn, Điều 207 thường được áp dụng cùng với các quy định tiếp theo về căn cứ xác lập, quyền và nghĩa vụ của chủ sở hữu chung, cũng như quy định chuyên ngành đối với từng loại tài sản. Vì vậy, Điều 207 không nên được đọc riêng lẻ như một định nghĩa đơn giản, mà phải được xem là “cửa ngõ” để áp dụng đúng toàn bộ chế định sở hữu chung.

Trọng tâm ghi nhớ

• Sở hữu chung là quyền sở hữu của nhiều chủ thể đối với cùng một tài sản.
• Hai loại cơ bản là sở hữu chung theo phần và sở hữu chung hợp nhất.
• Phân loại đúng ngay từ đầu là điều kiện then chốt để áp dụng đúng quy tắc quản lý, sử dụng và định đoạt tài sản chung.