Điều 20 Bộ luật dân sự 2015: Người thành niên

Trung tâm của quy định

Điều 20 Bộ luật Dân sự 2015 lấy độ tuổi 18 làm mốc pháp lý để phân định người thành niên. Đây là cách xác định thống nhất, dễ áp dụng trong toàn bộ quan hệ dân sự, từ giao kết hợp đồng đến xác định năng lực tự mình tham gia giao dịch.

Điểm đáng chú ý là nhà làm luật không chỉ mô tả một ngưỡng tuổi, mà còn gắn ngưỡng tuổi đó với năng lực hành vi dân sự đầy đủ. Nghĩa là, khi đã đủ 18 tuổi, cá nhân về nguyên tắc được tự mình xác lập, thực hiện quyền và nghĩa vụ dân sự mà không cần đại diện. Cách thiết kế này bảo đảm tính ổn định, rõ ràng và thuận lợi cho giao dịch dân sự.

Điều kiện để áp dụng

Việc áp dụng Điều 20 trước hết dựa trên tiêu chí định lượng rất rõ: cá nhân phải từ đủ mười tám tuổi trở lên. Từ “đủ” có ý nghĩa pháp lý quan trọng, tức là phải qua đúng ngày sinh đủ 18 năm tuổi thì mới được coi là người thành niên.

Tuy nhiên, việc đã là người thành niên chưa đồng nghĩa chắc chắn có đầy đủ năng lực hành vi dân sự trong mọi trường hợp. Khoản 2 Điều 20 loại trừ trực tiếp ba nhóm trường hợp tại Điều 22, 23 và 24 Bộ luật Dân sự 2015, gồm người mất năng lực hành vi dân sự, người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi và người bị hạn chế năng lực hành vi dân sự. Vì vậy, khi áp dụng phải kiểm tra song song cả độ tuổi và tình trạng năng lực hành vi.

Điểm cần tránh hiểu nhầm

Hiểu nhầm phổ biến là coi cứ đủ 18 tuổi thì mọi giao dịch đều tự do tuyệt đối. Thực tế, Điều 20 chỉ xác lập nguyên tắc chung về người thành niên; quyền tự mình tham gia giao dịch còn phụ thuộc vào việc người đó có thuộc một trong các trường hợp bị hạn chế năng lực theo Điều 22, 23, 24 hay không.

Một nhầm lẫn khác là đồng nhất “thành niên” với “đã có năng lực pháp luật dân sự đầy đủ”. Hai khái niệm này khác nhau: năng lực pháp luật dân sự là khả năng có quyền, nghĩa vụ dân sự; còn năng lực hành vi dân sự là khả năng bằng hành vi của mình xác lập, thực hiện quyền, nghĩa vụ đó. Điều 20 chủ yếu liên quan đến năng lực hành vi dân sự, không phải việc có hay không có quyền dân sự nói chung.

Giá trị thực tiễn khi áp dụng

Trong thực tiễn, Điều 20 là căn cứ nền tảng để xác định ai có quyền tự ký hợp đồng, tự định đoạt tài sản, tự chịu trách nhiệm dân sự theo nguyên tắc chung. Khi giải quyết tranh chấp, việc xác định đúng mốc tuổi và đúng trạng thái năng lực hành vi của đương sự có ý nghĩa trực tiếp đến hiệu lực giao dịch.

Do đó, khi gặp tình huống liên quan đến người từ 18 tuổi trở lên, không nên dừng lại ở giấy tờ tùy thân thể hiện năm sinh. Cần đối chiếu thêm các căn cứ pháp lý về mất năng lực, khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi hoặc hạn chế năng lực để tránh áp dụng máy móc, dẫn đến sai lệch về hiệu lực và chủ thể giao dịch.