Điều 169 Bộ luật dân sự 2015: Quyền yêu cầu chấm dứt hành vi cản trở trái pháp luật đối với việc thực hiện quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản

Ý nghĩa của điều luật

Điều 169 Bộ luật Dân sự 2015 thể hiện quan điểm bảo vệ quyền khai thác, sử dụng và định đoạt thực tế đối với tài sản, không chỉ bảo vệ danh nghĩa sở hữu. Khi quyền bị cản trở trái pháp luật, pháp luật cho phép người có quyền yêu cầu trực tiếp người vi phạm chấm dứt hành vi, hoặc yêu cầu Tòa án, cơ quan nhà nước có thẩm quyền buộc chấm dứt hành vi đó.

Điều luật này mang tính ngăn chặn và khôi phục trạng thái hợp pháp, nên giá trị thực tiễn rất rõ trong các tranh chấp phát sinh từ lối đi, việc sử dụng tài sản chung, việc chiếm giữ giấy tờ, hoặc các hành vi gây trở ngại khiến chủ thể không thể thực hiện quyền của mình.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Điều kiện kích hoạt Điều 169 là phải có hành vi cản trở trái pháp luật đối với việc thực hiện quyền sở hữu hoặc quyền khác đối với tài sản. Nói cách khác, không phải mọi mâu thuẫn liên quan đến tài sản đều thuộc phạm vi điều luật này; phải xác định được quyền hợp pháp đang bị ngăn trở và hành vi ngăn trở đó không có căn cứ pháp luật.

Chủ thể có quyền yêu cầu phải là chủ sở hữu hoặc người có quyền khác đối với tài sản. Chủ thể bị yêu cầu là người đang thực hiện hành vi cản trở; nếu không tự chấm dứt, người có quyền có thể đề nghị Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền can thiệp bằng biện pháp cưỡng chế phù hợp.

Những nhầm lẫn thường gặp

Điều 169 không phải là quy định về đòi lại tài sản. Nếu trọng tâm tranh chấp là ai có quyền chiếm hữu tài sản, ai phải giao trả tài sản, thì cần xem xét cơ chế pháp lý khác; còn Điều 169 tập trung vào việc buộc chấm dứt hành vi cản trở việc thực hiện quyền.

Trong thực tiễn, nhiều trường hợp nhầm lẫn giữa yêu cầu mở lối đi mới và yêu cầu chấm dứt việc cản trở lối đi hiện hữu. Nếu lối đi đã tồn tại hợp pháp nhưng bị chặn, hướng xử lý phù hợp là yêu cầu chấm dứt cản trở và khôi phục khả năng sử dụng, thay vì mặc nhiên chuyển sang yêu cầu tạo lập lối đi mới.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 169, cần tập trung chứng minh ba điểm: quyền hợp pháp của mình, hành vi cản trở cụ thể, và tính trái pháp luật của hành vi đó. Đây là phần then chốt để Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền có căn cứ buộc người vi phạm chấm dứt hành vi.

Điều luật này thường được sử dụng hiệu quả khi yêu cầu được đặt ra kịp thời, vì mục tiêu chính là ngăn chặn hậu quả tiếp tục phát sinh. Trong tranh chấp đất đai, lối đi qua, tài sản chung hoặc quyền sử dụng tài sản có thời hạn, việc xác định đúng bản chất “cản trở quyền” sẽ quyết định đúng hướng yêu cầu và tránh kéo tranh chấp sang sai cơ chế.