Điều 151 Bộ luật dân sự 2015: Cách tính thời hiệu

Ý nghĩa của quy định

Điều 151 Bộ luật Dân sự 2015 đặt ra quy tắc kỹ thuật về cách tính thời hiệu, bảo đảm việc áp dụng thời hiệu được thống nhất và có thể dự liệu trước. Quy định này không bàn về thời hiệu dài hay ngắn, mà chỉ trả lời câu hỏi: thời hiệu bắt đầu và chấm dứt vào thời điểm nào. Đây là cơ sở để tránh tình trạng tính trừ lùi, cộng nhầm ngày hoặc bỏ sót ngày đầu tiên, ngày cuối cùng khi xác định quyền còn được bảo vệ hay đã hết thời hiệu.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Trọng tâm của Điều 151 là: thời hiệu được tính từ thời điểm bắt đầu ngày đầu tiên và chấm dứt tại thời điểm kết thúc ngày cuối cùng của thời hiệu. Khi áp dụng vào từng loại thời hiệu cụ thể, người đọc phải xác định đúng sự kiện làm phát sinh thời hiệu trước, rồi mới đếm đúng khoảng thời gian luật định. Theo thực tiễn áp dụng, nguyên tắc này gắn với việc tính thời hạn nói chung trong pháp luật dân sự, nên ngày bắt đầu không bị bỏ ra khỏi phép tính nếu pháp luật chuyên ngành không quy định khác.

Điều kiện để “kích hoạt” cách tính này

Điều 151 chỉ được vận dụng khi đã có một thời hiệu cụ thể được luật quy định cho quyền, yêu cầu hoặc quan hệ pháp luật tương ứng. Nói cách khác, muốn tính thời hiệu phải xác định được căn cứ pháp lý của thời hiệu đó, thời điểm bắt đầu tính, và sự kiện làm phát sinh nhu cầu áp dụng thời hiệu. Nếu không xác định đúng mốc khởi đầu, toàn bộ phép tính sẽ sai, dù số năm, tháng hoặc ngày được cộng là đúng.

Lỗi hiểu sai thường gặp

Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng thời hiệu chỉ bắt đầu từ ngày tiếp theo sau ngày phát sinh sự kiện. Điều 151 cho thấy cách tính phải bám vào thời điểm bắt đầu của ngày đầu tiên, nên không được tự ý dịch mốc nếu luật chuyên ngành không có quy định khác. Nhầm lẫn thứ hai là coi ngày cuối cùng chỉ hết hiệu lực vào đầu ngày, trong khi quy định này xác định thời hiệu chấm dứt tại thời điểm kết thúc ngày cuối cùng. Vì vậy, khi kiểm tra còn hay hết thời hiệu, phải đối chiếu đúng đến tận thời điểm cuối cùng của ngày chót.

Lưu ý thực tiễn

Trong tranh chấp dân sự, việc xác định đúng thời hiệu thường quyết định khả năng Tòa án chấp nhận hoặc không chấp nhận yêu cầu do hết thời hiệu. Do đó, khi tư vấn hoặc soạn đơn, cần ghi rõ mốc phát sinh sự kiện, loại thời hiệu áp dụng và cách đếm ngày, tháng, năm theo quy định tương ứng. Điều 151 là quy tắc nền tảng về kỹ thuật tính toán, nhưng giá trị áp dụng thực tế chỉ đầy đủ khi đặt nó trong đúng loại thời hiệu của từng quan hệ pháp luật cụ thể.