Điều 147 Bộ luật dân sự 2015: Thời điểm bắt đầu thời hạn
Bình luận Điều 147 BLDS 2015 về cách xác định thời điểm bắt đầu thời hạn, tránh nhầm lẫn khi tính ngày, tuần, tháng, năm.
Điều 147. Thời điểm bắt đầu thời hạn
1. Khi thời hạn được xác định bằng phút, giờ thì thời hạn được bắt đầu từ thời điểm đã xác định.
2. Khi thời hạn được xác định bằng ngày, tuần, tháng, năm thì ngày đầu tiên của thời hạn không được tính mà tính từ ngày tiếp theo liền kề ngày được xác định.
3. Khi thời hạn bắt đầu bằng một sự kiện thì ngày xảy ra sự kiện không được tính mà tính từ ngày tiếp theo liền kề của ngày xảy ra sự kiện đó.
Ý nghĩa của quy định
Điều 147 Bộ luật Dân sự 2015 nhằm thống nhất cách tính thời hạn trong giao dịch và quan hệ dân sự, bảo đảm các bên có cùng một cách hiểu về thời điểm bắt đầu. Quy định này loại trừ việc tính trùng ngày hoặc trùng thời điểm khởi phát, qua đó hạn chế tranh chấp về việc đã “đủ hạn” hay chưa. Về bản chất, đây là quy tắc kỹ thuật pháp lý để xác lập mốc thời gian, không phải quy định về nội dung quyền, nghĩa vụ.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Thời hạn tính bằng phút, giờ thì bắt đầu ngay tại thời điểm đã xác định. Với loại thời hạn này, pháp luật không áp dụng quy tắc loại trừ ngày đầu tiên như khi tính bằng ngày, tuần, tháng, năm. Vì vậy, nếu các bên ghi “trong 2 giờ kể từ 9 giờ 30 phút” thì mốc tính bắt đầu là 9 giờ 30 phút, không lùi sang thời điểm khác.
Thời hạn tính bằng ngày, tuần, tháng, năm thì ngày đầu tiên không được tính; thời hạn bắt đầu từ ngày kế tiếp liền kề. Cách tính này thể hiện ý chí bảo vệ sự rõ ràng và thống nhất, tránh việc một ngày vừa là ngày phát sinh sự kiện vừa bị tính là ngày đầu của thời hạn. Đây là điểm thường bị hiểu nhầm nhất trong thực tiễn, nhất là khi soạn thảo hợp đồng hoặc xác định thời hạn thực hiện nghĩa vụ.
Thời hạn bắt đầu bằng một sự kiện cũng được tính từ ngày kế tiếp sau ngày xảy ra sự kiện. Sự kiện ở đây phải là mốc phát sinh rõ ràng, có thể xác định được trong thực tế, như giao tài sản, nhận thông báo, hoặc xảy ra một hành vi pháp lý nhất định. Nếu không xác định được sự kiện hoặc thời điểm xảy ra sự kiện, thì không thể “kích hoạt” việc tính thời hạn theo khoản này.
Những nhầm lẫn thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là cộng ngay ngày xảy ra sự kiện vào thời hạn khi tính bằng ngày, tuần, tháng, năm. Cách làm này trái với quy tắc của Điều 147 và thường dẫn đến tính sớm hơn một ngày so với luật định. Nhầm lẫn khác là đánh đồng “thời điểm bắt đầu thời hạn” với “thời điểm kết thúc thời hạn”, trong khi hai vấn đề này được điều chỉnh bởi các quy tắc khác nhau.
Cũng cần phân biệt giữa thời hạn và thời hiệu. Điều 147 chỉ điều chỉnh cách xác định mốc bắt đầu thời hạn; nếu nhầm sang các quy tắc của thời hiệu hoặc quy tắc riêng trong luật chuyên ngành, kết quả tính toán có thể sai. Trong thực tiễn, văn bản giao dịch nên ghi rõ đơn vị thời gian và mốc tính để tránh tranh cãi khi áp dụng.
Lưu ý thực tiễn
Khi soạn hợp đồng hoặc xác định nghĩa vụ dân sự, nên nêu rõ thời hạn được tính từ thời điểm, ngày hay sự kiện nào làm mốc. Nếu mốc là một sự kiện, cần mô tả sự kiện đủ cụ thể để có thể chứng minh được thời điểm xảy ra. Điều 147 đặc biệt quan trọng trong các trường hợp có hậu quả pháp lý phụ thuộc vào việc hết hạn, như thực hiện nghĩa vụ, thông báo, khiếu nại hoặc chuyển tiếp một quyền nhất định.
Áp dụng đúng Điều 147 giúp xác định chính xác ngày bắt đầu, từ đó mới tính được ngày kết thúc theo quy định tương ứng. Đây là bước nền tảng trong mọi phép tính thời hạn dân sự và thường là điểm xuất phát của tranh chấp nếu các bên không thống nhất cách hiểu ngay từ đầu.