Điều 144 Bộ luật dân sự 2015: Thời hạn
Bình luận pháp lý Điều 144 Bộ luật Dân sự 2015 về khái niệm thời hạn, cách xác định và các lưu ý áp dụng thực tiễn.
Điều 144. Thời hạn
1. Thời hạn là một khoảng thời gian được xác định từ thời điểm này đến thời điểm khác.
2. Thời hạn có thể được xác định bằng phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm hoặc bằng một sự kiện có thể sẽ xảy ra.
Ý nghĩa của quy định
Điều 144 là quy định khởi đầu nhưng có vai trò kỹ thuật rất quan trọng trong Bộ luật Dân sự 2015. Nhà làm luật xác định rõ thời hạn là một khoảng thời gian được giới hạn bằng mốc bắt đầu và mốc kết thúc, để làm cơ sở tính thời điểm phát sinh, thực hiện hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự. Cách định nghĩa này bảo đảm sự thống nhất khi áp dụng pháp luật, tránh tùy nghi trong việc hiểu “đúng hạn”, “quá hạn” hay “hết hạn”.
Điểm cần nắm khi áp dụng
Trọng tâm của Điều 144 không nằm ở việc liệt kê đơn vị đo thời gian, mà ở việc khẳng định thời hạn có thể được xác định bằng nhiều cách khác nhau. Trong thực tiễn, thời hạn có thể gắn với phút, giờ, ngày, tuần, tháng, năm hoặc một sự kiện chắc chắn sẽ xảy ra; vì vậy, khi đọc một điều luật hay hợp đồng, cần xác định rõ mốc thời gian nào được dùng để tính. Đây là bước đầu tiên trước khi chuyển sang quy tắc tính thời hạn tại các điều tiếp theo của Bộ luật Dân sự 2015.
Điều kiện để áp dụng đúng
Muốn áp dụng đúng Điều 144, trước hết phải có một mốc thời gian được xác định rõ ràng trong luật, hợp đồng hoặc thỏa thuận giữa các bên. Nếu văn bản chỉ nói chung chung như “trong thời gian sớm nhất” hoặc “trong thời gian hợp lý”, thì chưa đủ rõ để coi là một thời hạn theo nghĩa kỹ thuật chặt chẽ. Ngược lại, khi đã có mốc xác định, việc tính thời hạn phải đi theo đúng quy tắc pháp luật về thời điểm bắt đầu và kết thúc thời hạn.
Những hiểu nhầm thường gặp
Một nhầm lẫn phổ biến là coi mọi khoảng thời gian đều là thời hạn theo cùng một cách tính. Thực tế, Điều 144 chỉ xác lập khái niệm và hình thức biểu đạt của thời hạn; còn cách tính cụ thể phải đối chiếu các điều về tính thời hạn trong Bộ luật Dân sự 2015 hoặc quy định chuyên ngành nếu có. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất “thời hạn” với “thời hiệu”; hai khái niệm này khác nhau về bản chất và hậu quả pháp lý, nên không thể dùng thay thế cho nhau.
Lưu ý thực tiễn
Khi áp dụng Điều 144 vào tranh chấp hoặc soạn thảo hợp đồng, cần ghi nhận chính xác mốc bắt đầu, đơn vị thời gian và sự kiện làm căn cứ kết thúc. Nếu dùng thời hạn gắn với một sự kiện, sự kiện đó phải có khả năng xảy ra và đủ rõ để kiểm chứng trong thực tế. Cách ghi mơ hồ sẽ làm tăng rủi ro tranh chấp về việc đã hết hạn hay chưa, đặc biệt trong các giao dịch có giá trị lớn hoặc liên quan đến thực hiện nghĩa vụ đúng thời điểm.