Điều 135 Bộ luật dân sự 2015: Căn cứ xác lập quyền đại diện
Bình luận Điều 135 BLDS 2015 về căn cứ xác lập quyền đại diện, phân biệt ủy quyền và đại diện theo pháp luật.
Điều 135. Căn cứ xác lập quyền đại diện
Quyền đại diện được xác lập theo ủy quyền giữa người được đại diện và người đại diện (sau đây gọi là đại diện theo ủy quyền); theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, theo điều lệ của pháp nhân hoặc theo quy định của pháp luật (sau đây gọi chung là đại diện theo pháp luật).
Ý nghĩa của Điều 135
Điều 135 Bộ luật Dân sự 2015 đặt nền cho toàn bộ chế định đại diện bằng cách tách bạch căn cứ xác lập quyền đại diện. Quyền đại diện không tự phát sinh từ việc một người thay mặt người khác hành động, mà phải dựa trên một căn cứ pháp lý cụ thể. Cách thiết kế này giúp bảo đảm an toàn giao dịch và ngăn việc mạo danh, vượt quyền hoặc nhân danh người khác không đúng thẩm quyền.
Hai nhóm căn cứ cần nhận diện đúng
Điều luật này quy về hai trục lớn: đại diện theo ủy quyền và đại diện theo pháp luật. Đại diện theo ủy quyền hình thành từ sự thỏa thuận giữa người được đại diện và người đại diện; còn đại diện theo pháp luật phát sinh từ quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, điều lệ của pháp nhân hoặc quy định của pháp luật. Sự phân biệt này quyết định cách chứng minh thẩm quyền và cách kiểm tra hiệu lực của giao dịch do người đại diện xác lập.
Điểm mấu chốt khi áp dụng
Khi xem xét một giao dịch do người đại diện thực hiện, trước hết phải kiểm tra căn cứ đại diện, sau đó mới đến phạm vi đại diện. Có căn cứ đại diện hợp pháp chưa đủ để giao dịch đương nhiên có hiệu lực; người đại diện còn phải hành động đúng giới hạn được giao. Đây là điểm thường bị nhầm lẫn trong thực tiễn, nhất là trong giao dịch doanh nghiệp, khi chỉ nhìn chức danh mà bỏ qua điều lệ, quyết định bổ nhiệm hoặc văn bản ủy quyền cụ thể.
Những hiểu sai thường gặp
Một hiểu sai phổ biến là cho rằng cứ là người thân, người quản lý hoặc người đang giữ giấy tờ của bên kia thì đương nhiên có quyền đại diện. Điều 135 không chấp nhận cách suy đoán này; quyền đại diện phải có căn cứ rõ ràng và có thể kiểm chứng. Một nhầm lẫn khác là đồng nhất đại diện theo pháp luật với đại diện theo ủy quyền, trong khi hai chế định này khác nhau về nguồn gốc, cách xác lập và cách xác định phạm vi quyền.
Lưu ý thực tiễn
Trong hồ sơ giao dịch, cần lưu giữ và đối chiếu đúng tài liệu chứng minh thẩm quyền đại diện như văn bản ủy quyền, quyết định bổ nhiệm, điều lệ hoặc văn bản của cơ quan có thẩm quyền. Nếu không xác định đúng căn cứ đại diện, rủi ro thường không chỉ nằm ở tranh chấp hiệu lực giao dịch mà còn ở trách nhiệm phát sinh đối với bên ký kết. Vì vậy, Điều 135 là điều khoản “cửa ngõ” để kiểm tra tư cách chủ thể trước khi đi vào nội dung giao dịch.