Điều 115 Bộ luật dân sự 2015: Quyền tài sản

Ý nghĩa của quy định

Điều 115 không chỉ định nghĩa một khái niệm, mà còn xác lập cách nhìn của pháp luật dân sự đối với những lợi ích vô hình có giá trị kinh tế. Nhà làm luật muốn khẳng định rằng tài sản không chỉ là vật, tiền hay giấy tờ có giá, mà còn bao gồm các quyền có thể lượng hóa bằng tiền và có thể trở thành đối tượng của giao dịch, bảo vệ hoặc cưỡng chế thực hiện.

Điểm then chốt của điều luật là tính định giá được bằng tiền. Đây là tiêu chí phân biệt quyền tài sản với các quyền nhân thân thuần túy, vốn gắn với danh dự, nhân phẩm, uy tín và không nhằm mục đích kinh tế trực tiếp.

Điểm cần nắm khi áp dụng

Trong thực tiễn, quyền tài sản thường xuất hiện dưới nhiều hình thức như quyền đòi nợ, quyền hưởng lợi ích từ hợp đồng, quyền khai thác đối tượng sở hữu trí tuệ hoặc quyền sử dụng đất. Khi xem xét một quyền có phải là quyền tài sản hay không, cần kiểm tra hai dấu hiệu cốt lõi: quyền đó có giá trị kinh tế và có thể xác định, chuyển dịch, hoặc được bảo vệ bằng cơ chế tài sản hay không.

Việc Điều 115 liệt kê quyền đối với sở hữu trí tuệ và quyền sử dụng đất cho thấy đây là hai nhóm quyền tài sản điển hình, nhưng không phải là danh mục đóng. Cụm từ “các quyền tài sản khác” cho phép bao quát những quyền phát sinh từ pháp luật, hợp đồng hoặc giao dịch dân sự nếu đáp ứng bản chất tài sản.

Nhầm lẫn thường gặp

Nhầm lẫn phổ biến là đồng nhất quyền tài sản với quyền sở hữu. Thực tế, quyền tài sản có thể chỉ là một quyền khai thác, đòi hỏi hoặc hưởng lợi ích kinh tế, không nhất thiết là quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đầy đủ như quyền sở hữu.

Một nhầm lẫn khác là cho rằng mọi quyền có thể quy đổi thành tiền đều là quyền tài sản. Cách hiểu này không chính xác, vì nhiều quyền mang tính nhân thân vẫn có thể được bồi thường bằng tiền khi bị xâm phạm, nhưng bản thân chúng không vì thế mà trở thành quyền tài sản.

Lưu ý thực tiễn

Khi áp dụng Điều 115 vào tranh chấp, cần xác định rõ đối tượng quyền, căn cứ phát sinh quyền và khả năng định lượng giá trị của quyền đó. Đây là bước quan trọng để quyết định quyền đó có thể chuyển giao, thừa kế, dùng làm tài sản bảo đảm hoặc bị kê biên hay không theo quy định pháp luật liên quan.

Với quyền sử dụng đất, cần đọc Điều 115 cùng hệ thống pháp luật đất đai vì đây là loại quyền tài sản đặc biệt, chịu sự điều chỉnh đồng thời của Bộ luật Dân sự và luật chuyên ngành. Với quyền sở hữu trí tuệ, cần phân biệt giữa quyền nhân thân và quyền tài sản để tránh nhầm lẫn khi khai thác, chuyển giao hoặc yêu cầu bồi thường.