Điều 111 Bộ luật dân sự 2015: Vật chia được và vật không chia được
Bình luận ngắn gọn Điều 111 BLDS 2015 về tiêu chí phân biệt vật chia được, vật không chia được và cách chia bằng giá trị.
Điều 111. Vật chia được và vật không chia được
1. Vật chia được là vật khi bị phân chia vẫn giữ nguyên tính chất và tính năng sử dụng ban đầu.
2. Vật không chia được là vật khi bị phân chia thì không giữ nguyên được tính chất và tính năng sử dụng ban đầu.
Khi cần phân chia vật không chia được thì phải trị giá thành tiền để chia.
Trọng tâm của quy định
Điều 111 không nhằm mô tả đặc tính vật lý đơn thuần, mà xác lập tiêu chí pháp lý để chia tài sản. Một vật chỉ được coi là chia được khi việc phân chia không làm mất tính chất và tính năng sử dụng ban đầu; ngược lại, nếu chia ra làm mất công dụng vốn có thì đó là vật không chia được. Cách tiếp cận này giúp bảo đảm việc phân chia tài sản gắn với giá trị sử dụng thực tế, không chỉ dựa trên hình thức chia phần.
Ý nghĩa áp dụng
Quy định này đặc biệt quan trọng trong các tranh chấp về chia tài sản chung, chia di sản hoặc xử lý vật thuộc sở hữu chung. Khi đối tượng là vật chia được, việc chia có thể thực hiện bằng hiện vật theo phần. Khi đối tượng là vật không chia được, pháp luật hướng tới việc trị giá thành tiền để chia, tránh làm tài sản mất công dụng hoặc giảm mạnh giá trị do chia nhỏ.
Điều kiện để áp dụng đúng
Muốn áp dụng Điều 111, trước hết phải xác định đúng bản chất của vật tại thời điểm cần chia. Cần xem việc phân chia có làm thay đổi tính chất, công năng, khả năng sử dụng ban đầu hay không. Trong thực tế, cùng một loại tài sản có thể được coi là chia được trong trường hợp này nhưng không chia được trong trường hợp khác, nên việc đánh giá phải bám vào đặc điểm cụ thể của tài sản chứ không dựa vào tên gọi chung.
Những điểm dễ nhầm
Một nhầm lẫn phổ biến là cho rằng vật có thể tách thành nhiều phần về mặt vật lý thì đương nhiên là vật chia được. Thực ra, nếu việc tách làm hỏng công dụng, làm mất tính năng sử dụng hoặc làm giảm giá trị sử dụng chủ yếu của vật thì vẫn phải xem là vật không chia được. Nhầm lẫn khác là đồng nhất “chia thành tiền” với việc tước bỏ quyền lợi; trên thực tế, đây là phương thức xác định giá trị để chia công bằng hơn khi không thể chia bằng hiện vật.
Lưu ý khi xử lý tranh chấp
Trong các vụ việc cụ thể, cần ưu tiên thỏa thuận của các bên nếu tài sản cho phép chia theo giá trị hoặc theo phần phù hợp. Nếu không thỏa thuận được, việc định giá phải bảo đảm phản ánh giá trị thực của tài sản tại thời điểm chia. Với tài sản không chia được, bên nhận giữ vật thường phải thanh toán phần chênh lệch tương ứng cho bên còn lại để bảo đảm cân bằng quyền lợi.